వికాస్ డే-కేర్

 వికాస్ అనేది దివ్యాంగుల (PwD) కోసం రూపొందించబడిన ఒక డే-కేర్ పథకం. దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం దివ్యాంగులలో పరస్పర వ్యక్తుల మధ్య నైపుణ్యాలను మరియు వృత్తిపరమైన నైపుణ్యాలను పెంపొందించడం.

• సంరక్షణ: దివ్యాంగులకు సంరక్షణ అందించడం దీని ప్రధాన కేంద్రం.
• కుటుంబ సభ్యులకు మద్దతు: పగటిపూట దివ్యాంగులను ఈ కేంద్రాల్లో ఉంచడం ద్వారా, వారి కుటుంబ సభ్యులు తమ ఇతర బాధ్యతలను నెరవేర్చుకోవడానికి సమయం దొరుకుతుంది.
• సమయం: రోజుకు కనీసం 6 గంటల పాటు వయస్సుకి తగిన కార్యకలాపాలతో డే-కేర్ సౌకర్యం కల్పిస్తారు.
• బ్యాచ్ పరిమాణం: ఒక వికాస్ కేంద్రంలో 30 మంది దివ్యాంగులు ఉండవచ్చు (గరిష్టంగా 39 మంది వరకు అనుమతిస్తారు).
  
• నిష్పత్తి: అల్పాదాయ వర్గాల (LIG/BPL) వారు మరియు అల్పాదాయ వర్గాల కంటే పైన ఉన్నవారు 1:1 నిష్పత్తిలో ఉండాలి.

సిబ్బంది అవసరాలు (Staffing)

కేంద్రంలో కింది సిబ్బంది ఉండటం తప్పనిసరి:

• స్పెషల్ ఎడ్యుకేటర్ (వృత్తి విద్యా శిక్షకులు): ప్రతిరోజూ ఉండాలి.
• ఫిజియోథెరపిస్ట్ లేదా ఆక్యుపేషనల్ థెరపిస్ట్: వారానికి 3 సార్లు సందర్శించాలి.
• కౌన్సెలర్: వారానికి 2 సార్లు సందర్శించాలి.
• కేర్ గివర్ (సంరక్షకులు): ప్రతిరోజూ ఉండాలి.
  
• ఆయా: ప్రతిరోజూ ఉండాలి. (స్పీచ్ థెరపిస్ట్ అందుబాటులో ఉండటం అదనపు ప్రయోజనం).

మౌలిక సదుపాయాలు (Infrastructure)

ప్రతి వికాస్ కేంద్రంలో కింది గదులు ఉండాలి:

• ఒక మెడికల్ లేదా అసెస్మెంట్ రూమ్ (చికిత్సకు అవసరమైన పరికరాలతో).
• ఒక యాక్టివిటీ రూమ్ లేదా వృత్తి విద్యా గది.
• ఒక వినోదపు గది (Recreation Room).
• కంప్యూటర్, స్కానర్ మరియు ఇంటర్నెట్ సౌకర్యం.

నిధుల సరళి (Funding Pattern)

నేషనల్ ట్రస్ట్ కింది విధంగా ఆర్థిక సహాయం అందిస్తుంది:

• ఏర్పాటు ఖర్చు (Setup Cost): కేంద్రం ప్రారంభించడానికి ఒకసారి రూ. 1,95,000/- ఇస్తారు.
• పోషణ ఖర్చు (Sustenance Cost): ప్రారంభంలో 30 మంది విద్యార్థులు చేరడం కష్టం కాబట్టి, మొదటి 3 నెలల పాటు ఖాళీగా ఉన్న సీట్లకు కూడా ఒక్కొక్కరికి రూ. 3,850/- చొప్పున ప్రభుత్వం భరిస్తుంది. (కనీసం 6 మంది దివ్యాంగులు చేరాలి).
• నెలవారీ ఖర్చు: ప్రతి దివ్యాంగుడికి నెలకు రూ. 3,850/- చెల్లిస్తారు. రవాణా సౌకర్యం కావాలనుకుంటే అదనంగా రూ. 1,000/- ఇస్తారు.
  
• వర్క్ సెంటర్ ఏర్పాటు: ఉన్నత స్థాయి శిక్షణ కోసం వర్క్ సెంటర్ ఏర్పాటుకు రూ. 25,000 నుండి రూ. 1,00,000 వరకు ఇస్తారు.

అర్హత ప్రమాణాలు

రిజిస్టర్డ్ ఆర్గనైజేషన్ (RO) కోసం:

• నేషనల్ ట్రస్ట్‌లో నమోదై ఉండాలి.
• PwD యాక్ట్ 1995 కింద చెల్లుబాటు అయ్యే రిజిస్ట్రేషన్ ఉండాలి.
• దివ్యాంగులతో పని చేసిన కనీసం 2 ఏళ్ల అనుభవం ఉండాలి.
• ఏ ప్రభుత్వ సంస్థ చేత బ్లాక్ లిస్ట్ చేయబడి ఉండకూడదు.

దివ్యాంగుల కోసం:

• వయస్సు 10 ఏళ్లు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఉండాలి.
• నేషనల్ ట్రస్ట్ చట్టం కింద పేర్కొన్న నాలుగు రకాల వైకల్యాలలో (ఆటిజం, సెరిబ్రల్ పాల్సీ, మానసిక వైకల్యం, బహుళ వైకల్యాలు) ఏదో ఒకటి ఉండాలి.
• 'సమర్థ్' లేదా 'ఘరౌండా' పథకాల్లో చేరి ఉండకూడదు.

నమోదు ప్రక్రియ (Enrolment Process)

సంస్థల కోసం:

• నేషనల్ ట్రస్ట్ వెబ్‌సైట్‌లో ఆన్‌లైన్ దరఖాస్తు పూర్తి చేయాలి.
• రూ. 1,000/- దరఖాస్తు రుసుము చెల్లించాలి.
• దరఖాస్తు హార్డ్ కాపీని 15 రోజుల్లోపు నేషనల్ ట్రస్ట్ కార్యాలయానికి పంపాలి.
• భౌతిక తనిఖీ తర్వాత ఆమోదం లభిస్తుంది.

దివ్యాంగుల కోసం:

• అవసరమైన పత్రాలతో వికాస్ కేంద్రానికి వెళ్లాలి.
• నిపుణులచే అసెస్మెంట్ పరీక్ష నిర్వహిస్తారు.

కావలసిన పత్రాలు:

• పుట్టిన తేదీ ధృవీకరణ పత్రం.
• వైకల్య ధృవీకరణ పత్రం (Disability Certificate).
• ఆదాయ ధృవీకరణ పత్రం (BPL/LIG).
• గుర్తింపు కార్డు (ID Proof).
• ఎన్‌రోల్‌మెంట్ ఫారమ్.
• నివాస ధృవీకరణ పత్రం.
• సంరక్షణ ధృవీకరణ (Guardianship - ఒకవేళ దివ్యాంగుల వయస్సు 18 ఏళ్ల లోపు ఉండి, తల్లిదండ్రులు కాకుండా ఇతరులు సంరక్షకులుగా ఉంటే 'డిక్లరేషన్ ప్రూఫ్' సమర్పించాలి).
• లీగల్ గార్డియన్‌షిప్ (LG) సర్టిఫికేట్ (ఒకవేళ దివ్యాంగుల వయస్సు 18 ఏళ్లు పైబడి ఉండి, తల్లిదండ్రులు కాకుండా ఇతరులు సంరక్షకులుగా ఉంటే ఈ సర్టిఫికేట్ తప్పనిసరి).

1. పత్రాల పరిశీలన తర్వాత ఐడి కార్డు జారీ చేస్తారు.
2. అక్కడ వారికి 'నిరామయ' ఆరోగ్య బీమా పథకం గురించి కూడా అవగాహన కల్పిస్తారు.

Disha - Early Intervention & School Readiness

 

దిశ (ముందస్తు చర్య మరియు పాఠశాల సంసిద్ధత) పథకం

పథకం వివరాలు

• ఇది వైకల్యం ఉన్న పిల్లల కోసం ముందస్తు జోక్యం (Early Intervention) మరియు పాఠశాల సంసిద్ధతను పెంపొందించే పథకం.
• 0-10 ఏళ్ల మధ్య వయస్సు గల పిల్లలు ఈ పథకానికి అర్హులు.
  
• పిల్లలకు వివిధ థెరపీలు, శిక్షణలు మరియు వారి కుటుంబ సభ్యులకు అవసరమైన సహాయాన్ని అందిస్తుంది.
• దివ్యాంగుల (PwD) కోసం రోజుకు కనీసం 4 గంటల పాటు డే-కేర్ సౌకర్యం కల్పిస్తుంది.
  
• ఒక బ్యాచ్ పరిమాణం: 20 మంది దివ్యాంగులు.
  
• రిజిస్టర్డ్ ఆర్గనైజేషన్ (RO) తప్పనిసరిగా పేదరిక రేఖకు దిగువన ఉన్నవారు (LIG/BPL) మరియు ఎగువన ఉన్నవారి (Above LIG) మధ్య 1:1 నిష్పత్తిని పాటించాలి.

    నేషనల్ ట్రస్ట్ యాక్ట్ కిందకు వచ్చే 0-10 ఏళ్ల లోపు దివ్యాంగుల కోసం 'దిశ కేంద్రాలను' ఏర్పాటు చేయడం ఈ పథకం ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.

I. డే కేర్ (Day Care):

1. ఉదయం 8 నుండి సాయంత్రం 6 గంటల మధ్య కనీసం 4 గంటల పాటు డే-కేర్ నిర్వహించాలి.
2. నెలకు కనీసం 21 రోజులు కేంద్రం పనిచేయాలి. నిధులు పొందాలంటే ఒక విద్యార్థి నెలకు కనీసం 15 రోజులు హాజరు కావాలి.
3. ఒక కేంద్రంలో గరిష్టంగా 26 మంది (20 + 30% అదనంగా) పిల్లలను చేర్చుకోవచ్చు. అంతకంటే ఎక్కువ మంది ఉంటే కొత్త కేంద్రం కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవాలి.

II. నిష్పత్తి మరియు ఫీజు:

• LIG/BPL కేటగిరీ పిల్లలకు మరియు పైన ఉన్నవారికి 1:1 నిష్పత్తి ఉండాలి. LIG పైన ఉన్నవారి నుండి RO నేరుగా ఫీజు వసూలు చేయవచ్చు.

సిబ్బంది అవసరాలు (Staffing)

కేంద్రంలో కింది సిబ్బంది ఉండటం తప్పనిసరి:

1. స్పెషల్ ఎడ్యుకేటర్ / ఎర్లీ ఇంటర్వెన్షన్ థెరపిస్ట్: 1 సభ్యుడు (ప్రతిరోజూ)
2. ఫిజియోథెరపిస్ట్ లేదా ఆక్యుపేషనల్ థెరపిస్ట్: 1 సభ్యుడు (వారానికి 3 రోజులు)
3. కౌన్సెలర్: 1 సభ్యుడు (వారానికి 3 రోజులు)
4. కేర్ గివర్ (Caregiver): 1 సభ్యుడు (ప్రతిరోజూ)
5. ఆయా (Aya): 1 సభ్యుడు (ప్రతిరోజూ)
   

• వీరితో పాటు ఫిజికల్ ట్రైనర్ మరియు స్పీచ్ థెరపిస్ట్ ఉండటం అదనపు ప్రయోజనం.

మౌలిక సదుపాయాలు (Infrastructure)

• వైద్య/అంచనా గది (Therapeutic aids తో కూడినది).
• ఒక యాక్టివిటీ రూమ్ (Activity room).
• ఒక రిక్రియేషన్ రూమ్ (Recreation room).
• కంప్యూటర్, స్కానర్ మరియు ఇంటర్నెట్ సౌకర్యం.

నిధుల సరళి (Funding Pattern)

క్రమసంఖ్య	నిధుల విభాగం	మొత్తం (INR)	ఫ్రీక్వెన్సీ
1	సెటప్ ఖర్చు (Setup Cost)	1,55,000/-	ఒకేసారి
2	జీవనోపాధి ఖర్చు (Sustenance)	4,500/- (ఒక్కో విద్యార్థికి)	మొదటి 3 నెలలు
3	నెలవారీ పునరావృత ఖర్చు	4,500/- (ఒక్కో BPL విద్యార్థికి)	ప్రతి నెల

రవాణా సౌకర్యం ఉపయోగిస్తే అదనంగా రూ. 1000/- ప్రతి నెల చెల్లిస్తారు.

అర్హత ప్రమాణాలు

సంస్థలకు (ROs):

1. నేషనల్ ట్రస్ట్‌లో నమోదై ఉండాలి.
2. PwD యాక్ట్ 1995 కింద చెల్లుబాటు అయ్యే రిజిస్ట్రేషన్ ఉండాలి.
3. దివ్యాంగులతో పనిచేసిన కనీసం 2 ఏళ్ల అనుభవం ఉండాలి.
4. బ్లాక్ లిస్ట్‌లో ఉండకూడదు.

పిల్లలకు (PwDs):

1. వయస్సు 0-10 ఏళ్లు.
2. ఆటిజం, సెరిబ్రల్ పాల్సీ, మానసిక వైకల్యం లేదా బహుళ వైకల్యాలు కలిగి ఉండాలి.
3. 'సమర్థ్' (Samarth) పథకంలో నమోదై ఉండకూడదు.

నమోదు ప్రక్రియ (Enrolment Process)

సంస్థల కోసం:

• నేషనల్ ట్రస్ట్ పోర్టల్‌లో ఆన్‌లైన్ దరఖాస్తు నింపి, రూ. 1000/- ఫీజు చెల్లించాలి.
• పత్రాలను సమర్పించిన తర్వాత భౌతిక తనిఖీ (Physical Verification) జరుగుతుంది.
• అన్నీ సరిగ్గా ఉంటే 'స్కీమ్ ఐడి' కేటాయించబడుతుంది.

పిల్లల కోసం:

1. కేంద్రంలో అసెస్‌మెంట్ టెస్ట్ చేస్తారు.
2. పిల్లవాడు సాధారణ పాఠశాలకు వెళ్లగలరా లేదా అనేది నిర్ణయిస్తారు.
3. అవసరమైన పత్రాలు: పుట్టిన తేదీ సర్టిఫికేట్, వైకల్యం సర్టిఫికేట్, ఆదాయ ధృవీకరణ పత్రం (BPL/LIG కోసం), ఐడి ప్రూఫ్ మరియు నివాస ధృవీకరణ పత్రం.
4. నమోదు పూర్తయ్యాక ఎన్‌రోల్‌మెంట్ ఐడి మరియు స్టార్టర్ కిట్ ఇస్తారు.
5. పిల్లలకు నిరామయ (Niramaya) ఆరోగ్య బీమా పథకం గురించి అవగాహన కల్పిస్తారు.

Niramaya Health Insurance Scheme

 నిరామయ ఆరోగ్య భీమా పథకం అనేది కేంద్ర ప్రభుత్వ 'నేషనల్ ట్రస్ట్' ద్వారా దివ్యాంగుల కొరకు  నిర్వహించబడుతున్న ఒక విశిష్ట కార్యక్రమం. నిరామయ (Niramaya) ఆరోగ్య భీమా పథకానికి సంబంధించి అర్హత ప్రమాణాలు (Eligibility Criteria) మరియు అవసరమైన పత్రాల వివరాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:

1. వైకల్య రకాలు (Disabilities Covered)

    ఈ పథకం ప్రధానంగా నేషనల్ ట్రస్ట్ యాక్ట్, 1999 కింద పేర్కొన్న నాలుగు రకాల వైకల్యాలు ఉన్న వారికి వర్తిస్తుంది:

1. ఆటిజం (Autism)
2. సెరిబ్రల్ పాల్సీ (Cerebral Palsy)
3. మెంటల్ రిటార్డేషన్ (Intellectual Disability)
4. మల్టిపుల్ డిసేబిలిటీస్ (Multiple Disabilities)

2. వయోపరిమితి (Age Limit)

    ఈ పథకానికి ఎటువంటి వయోపరిమితి లేదు. పసిపిల్లల నుండి వృద్ధుల వరకు, పైన పేర్కొన్న వైకల్యాలు ఉన్న ఎవరైనా ఈ భీమాను పొందవచ్చు.

3. నివాస అర్హత

    దరఖాస్తుదారు తప్పనిసరిగా భారతీయ పౌరుడై ఉండాలి. ఈ పథకం భారతదేశం అంతటా వర్తిస్తుంది.

4. అవసరమైన పత్రాలు (Required Documents)

            దరఖాస్తు చేసుకునే సమయంలో ఈ క్రింది పత్రాలు సిద్ధంగా ఉంచుకోవాలి:

1. వైకల్య ధృవీకరణ పత్రం (Disability Certificate): ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి లేదా మెడికల్ బోర్డు జారీ చేసిన చెల్లుబాటు అయ్యే సర్టిఫికేట్.
2. UDID కార్డ్: విశిష్ట వైకల్యం గుర్తింపు కార్డు (Unique Disability ID) లేదా UDID నమోదు సంఖ్య తప్పనిసరి.
   
3. ఆధార్ కార్డ్: గుర్తింపు మరియు చిరునామా ధృవీకరణ కోసం.
   
4. ఫోటో: దరఖాస్తుదారుని పాస్‌పోర్ట్ సైజు ఫోటో.
   
5. బ్యాంక్ వివరాలు: రీయింబర్స్‌మెంట్ నేరుగా ఖాతాలోకి రావడానికి బ్యాంక్ పాస్‌బుక్ కాపీ అవసరం.
   
6. ఆదాయ ధృవీకరణ పత్రం (Income Certificate): దారిద్య్ర రేఖకు దిగువన (BPL) ఉన్న వారికి ప్రీమియం చెల్లింపులో మినహాయింపు లేదా రాయితీ ఉంటుంది.
   

5. ప్రీమియం వివరాలు (Annual Premium)

    పథకంలో చేరడానికి ఏటా కొంత మొత్తాన్ని ప్రీమియంగా చెల్లించాల్సి ఉంటుంది (ఇది ప్రభుత్వం ఎప్పటికప్పుడు సవరించే అవకాశం ఉంది):

1. BPL వర్గం వారికి: అతి తక్కువ ప్రీమియం (సుమారు రూ. 250 - 500 మధ్యలో ఉండవచ్చు).
2. Non-BPL వర్గం వారికి: సుమారు రూ. 500 నుండి రూ. 1000 వరకు ఉండవచ్చు.
   
3. లీగల్ గార్డియన్ షిప్: తల్లిదండ్రులు లేని పక్షంలో, నేషనల్ ట్రస్ట్ ద్వారా పొందిన లీగల్ గార్డియన్ సర్టిఫికేట్ అవసరమవుతుంది.

6. పాలసీ కవరేజీ విభజన (Policy Coverage Breakdown)

        మొత్తం రూ. 1,00,000 వార్షిక పరిమితిని ఈ క్రింది విధంగా విభజించారు:

• విభాగం I (హాస్పిటలైజేషన్): శస్త్రచికిత్సలు మరియు ఇతర ఆసుపత్రి ఖర్చుల కోసం
  రూ. 55,000 వరకు లభిస్తుంది.
• విభాగం II (OPD సేవలు): మొత్తం రూ. 19,000.
• మందులు మరియు రోగనిర్ధారణ పరీక్షల (Pathology/Diagnostic) కోసం: రూ. 15,000.
• దంత సంరక్షణ మరియు నివారణా చర్యల (Dental/Preventive) కోసం: రూ. 4,000.
• మిగిలిన మొత్తం: థెరపీలు, ప్రత్యామ్నాయ వైద్యం మరియు రవాణా ఖర్చుల వంటి ఇతర సేవలకు కేటాయించబడుతుంది.
• ప్రీమియం: అందరికీ ఒకే రకమైన ప్రీమియం ఉంటుంది; ముందస్తు వైద్య పరీక్షల నివేదికలు అవసరం లేదు.

7. ముఖ్య గమనికలు

1. కొత్త ఈ-కార్డులు (E-cards): పాత కార్డుల స్థానంలో కొత్త కార్డుల అప్‌డేట్ ప్రక్రియ ఏప్రిల్ 15, 2026 నుండి ప్రారంభమవుతుంది. వీటిని ఆన్‌లైన్ నుండి డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవచ్చు.
2. మినహాయింపులు (Exclusions): ఉద్దేశపూర్వక స్వయం గాయాలు (Self-injury), ఆత్మహత్యాయత్నం, యుద్ధం లేదా అణు దాడుల వల్ల కలిగే నష్టాలకు ఈ భీమా వర్తించదు.
3. హెల్ప్‌లైన్: క్లెయిమ్‌లకు సంబంధించి ఏదైనా సందేహం ఉంటే 040-68178569 లేదా 71326135 నంబర్లను సంప్రదించవచ్చు.
4. ఈ పథకం 'రీయింబర్స్‌మెంట్' ప్రాతిపదికన పనిచేస్తుంది. అంటే చికిత్స కోసం మీరు ముందుగా ఖర్చు చేయాలి, ఆ తర్వాత బిల్లులను సమర్పించి క్లెయిమ్ చేసుకోవాలి.
5. అసలు నివేదికలు (Original Reports) / ఎక్స్-రే (X-Ray), MRI, అల్ట్రాసౌండ్ వంటి ఫిల్మ్‌ల ఆవశ్యకత: క్లెయిమ్‌ల పరిష్కారం కోసం ఫిల్మ్‌లతో సహా అసలు పత్రాలను సమర్పించడం తప్పనిసరి.
6. కొనసాగుతున్న చికిత్సల (Therapies) కోసం ప్రిస్క్రిప్షన్: కనీసం ఆరు నెలలకు ఒకసారి డాక్టర్ ప్రిస్క్రిప్షన్ తీసుకోవడం చాలా ముఖ్యం. అందులో చికిత్స రకం మరియు అది ఎంతకాలం కొనసాగాలో స్పష్టంగా పేర్కొనాలి. ఆ తర్వాతే పునరావాస నిపుణుల (Rehabilitation Professional) నుండి పొందిన ఇతర పత్రాలు మరియు సంబంధిత బిల్లులు ఆమోదించబడతాయి. ప్రిస్క్రిప్షన్ ఇచ్చే డాక్టర్ మెడికల్ కౌన్సిల్ నిబంధనల ప్రకారం చెల్లుబాటు అయ్యే డిగ్రీ మరియు లైసెన్స్ కలిగిన వైద్యుడై ఉండాలి.
7. పైన పేర్కొన్న ఉప-కేటాయింపులు (Sub-allocation), నేషనల్ ట్రస్ట్ మరియు ఇన్సూరెన్స్ ప్రొవైడర్ మధ్య కుదిరిన ఒప్పందం ప్రకారం ఏటా మారవచ్చు. ఈ మార్పులు వెబ్‌సైట్‌లో నోటిఫై చేయబడతాయి.

మరిన్ని వివరాలకు కింద ఇవ్వబడ్డ లింక్స్ పై క్లిక్ చేయండి. 

• User Manual For NGO's
• Apply for Niramaya
• Payment for Niramaya
• Terms & Conditions
• How to Claim