వికాస్ డే-కేర్

 వికాస్ అనేది దివ్యాంగుల (PwD) కోసం రూపొందించబడిన ఒక డే-కేర్ పథకం. దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం దివ్యాంగులలో పరస్పర వ్యక్తుల మధ్య నైపుణ్యాలను మరియు వృత్తిపరమైన నైపుణ్యాలను పెంపొందించడం.

• సంరక్షణ: దివ్యాంగులకు సంరక్షణ అందించడం దీని ప్రధాన కేంద్రం.
• కుటుంబ సభ్యులకు మద్దతు: పగటిపూట దివ్యాంగులను ఈ కేంద్రాల్లో ఉంచడం ద్వారా, వారి కుటుంబ సభ్యులు తమ ఇతర బాధ్యతలను నెరవేర్చుకోవడానికి సమయం దొరుకుతుంది.
• సమయం: రోజుకు కనీసం 6 గంటల పాటు వయస్సుకి తగిన కార్యకలాపాలతో డే-కేర్ సౌకర్యం కల్పిస్తారు.
• బ్యాచ్ పరిమాణం: ఒక వికాస్ కేంద్రంలో 30 మంది దివ్యాంగులు ఉండవచ్చు (గరిష్టంగా 39 మంది వరకు అనుమతిస్తారు).
  
• నిష్పత్తి: అల్పాదాయ వర్గాల (LIG/BPL) వారు మరియు అల్పాదాయ వర్గాల కంటే పైన ఉన్నవారు 1:1 నిష్పత్తిలో ఉండాలి.

సిబ్బంది అవసరాలు (Staffing)

కేంద్రంలో కింది సిబ్బంది ఉండటం తప్పనిసరి:

• స్పెషల్ ఎడ్యుకేటర్ (వృత్తి విద్యా శిక్షకులు): ప్రతిరోజూ ఉండాలి.
• ఫిజియోథెరపిస్ట్ లేదా ఆక్యుపేషనల్ థెరపిస్ట్: వారానికి 3 సార్లు సందర్శించాలి.
• కౌన్సెలర్: వారానికి 2 సార్లు సందర్శించాలి.
• కేర్ గివర్ (సంరక్షకులు): ప్రతిరోజూ ఉండాలి.
  
• ఆయా: ప్రతిరోజూ ఉండాలి. (స్పీచ్ థెరపిస్ట్ అందుబాటులో ఉండటం అదనపు ప్రయోజనం).

మౌలిక సదుపాయాలు (Infrastructure)

ప్రతి వికాస్ కేంద్రంలో కింది గదులు ఉండాలి:

• ఒక మెడికల్ లేదా అసెస్మెంట్ రూమ్ (చికిత్సకు అవసరమైన పరికరాలతో).
• ఒక యాక్టివిటీ రూమ్ లేదా వృత్తి విద్యా గది.
• ఒక వినోదపు గది (Recreation Room).
• కంప్యూటర్, స్కానర్ మరియు ఇంటర్నెట్ సౌకర్యం.

నిధుల సరళి (Funding Pattern)

నేషనల్ ట్రస్ట్ కింది విధంగా ఆర్థిక సహాయం అందిస్తుంది:

• ఏర్పాటు ఖర్చు (Setup Cost): కేంద్రం ప్రారంభించడానికి ఒకసారి రూ. 1,95,000/- ఇస్తారు.
• పోషణ ఖర్చు (Sustenance Cost): ప్రారంభంలో 30 మంది విద్యార్థులు చేరడం కష్టం కాబట్టి, మొదటి 3 నెలల పాటు ఖాళీగా ఉన్న సీట్లకు కూడా ఒక్కొక్కరికి రూ. 3,850/- చొప్పున ప్రభుత్వం భరిస్తుంది. (కనీసం 6 మంది దివ్యాంగులు చేరాలి).
• నెలవారీ ఖర్చు: ప్రతి దివ్యాంగుడికి నెలకు రూ. 3,850/- చెల్లిస్తారు. రవాణా సౌకర్యం కావాలనుకుంటే అదనంగా రూ. 1,000/- ఇస్తారు.
  
• వర్క్ సెంటర్ ఏర్పాటు: ఉన్నత స్థాయి శిక్షణ కోసం వర్క్ సెంటర్ ఏర్పాటుకు రూ. 25,000 నుండి రూ. 1,00,000 వరకు ఇస్తారు.

అర్హత ప్రమాణాలు

రిజిస్టర్డ్ ఆర్గనైజేషన్ (RO) కోసం:

• నేషనల్ ట్రస్ట్‌లో నమోదై ఉండాలి.
• PwD యాక్ట్ 1995 కింద చెల్లుబాటు అయ్యే రిజిస్ట్రేషన్ ఉండాలి.
• దివ్యాంగులతో పని చేసిన కనీసం 2 ఏళ్ల అనుభవం ఉండాలి.
• ఏ ప్రభుత్వ సంస్థ చేత బ్లాక్ లిస్ట్ చేయబడి ఉండకూడదు.

దివ్యాంగుల కోసం:

• వయస్సు 10 ఏళ్లు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఉండాలి.
• నేషనల్ ట్రస్ట్ చట్టం కింద పేర్కొన్న నాలుగు రకాల వైకల్యాలలో (ఆటిజం, సెరిబ్రల్ పాల్సీ, మానసిక వైకల్యం, బహుళ వైకల్యాలు) ఏదో ఒకటి ఉండాలి.
• 'సమర్థ్' లేదా 'ఘరౌండా' పథకాల్లో చేరి ఉండకూడదు.

నమోదు ప్రక్రియ (Enrolment Process)

సంస్థల కోసం:

• నేషనల్ ట్రస్ట్ వెబ్‌సైట్‌లో ఆన్‌లైన్ దరఖాస్తు పూర్తి చేయాలి.
• రూ. 1,000/- దరఖాస్తు రుసుము చెల్లించాలి.
• దరఖాస్తు హార్డ్ కాపీని 15 రోజుల్లోపు నేషనల్ ట్రస్ట్ కార్యాలయానికి పంపాలి.
• భౌతిక తనిఖీ తర్వాత ఆమోదం లభిస్తుంది.

దివ్యాంగుల కోసం:

• అవసరమైన పత్రాలతో వికాస్ కేంద్రానికి వెళ్లాలి.
• నిపుణులచే అసెస్మెంట్ పరీక్ష నిర్వహిస్తారు.

కావలసిన పత్రాలు:

• పుట్టిన తేదీ ధృవీకరణ పత్రం.
• వైకల్య ధృవీకరణ పత్రం (Disability Certificate).
• ఆదాయ ధృవీకరణ పత్రం (BPL/LIG).
• గుర్తింపు కార్డు (ID Proof).
• ఎన్‌రోల్‌మెంట్ ఫారమ్.
• నివాస ధృవీకరణ పత్రం.
• సంరక్షణ ధృవీకరణ (Guardianship - ఒకవేళ దివ్యాంగుల వయస్సు 18 ఏళ్ల లోపు ఉండి, తల్లిదండ్రులు కాకుండా ఇతరులు సంరక్షకులుగా ఉంటే 'డిక్లరేషన్ ప్రూఫ్' సమర్పించాలి).
• లీగల్ గార్డియన్‌షిప్ (LG) సర్టిఫికేట్ (ఒకవేళ దివ్యాంగుల వయస్సు 18 ఏళ్లు పైబడి ఉండి, తల్లిదండ్రులు కాకుండా ఇతరులు సంరక్షకులుగా ఉంటే ఈ సర్టిఫికేట్ తప్పనిసరి).

1. పత్రాల పరిశీలన తర్వాత ఐడి కార్డు జారీ చేస్తారు.
2. అక్కడ వారికి 'నిరామయ' ఆరోగ్య బీమా పథకం గురించి కూడా అవగాహన కల్పిస్తారు.

Disha - Early Intervention & School Readiness

 

దిశ (ముందస్తు చర్య మరియు పాఠశాల సంసిద్ధత) పథకం

పథకం వివరాలు

• ఇది వైకల్యం ఉన్న పిల్లల కోసం ముందస్తు జోక్యం (Early Intervention) మరియు పాఠశాల సంసిద్ధతను పెంపొందించే పథకం.
• 0-10 ఏళ్ల మధ్య వయస్సు గల పిల్లలు ఈ పథకానికి అర్హులు.
  
• పిల్లలకు వివిధ థెరపీలు, శిక్షణలు మరియు వారి కుటుంబ సభ్యులకు అవసరమైన సహాయాన్ని అందిస్తుంది.
• దివ్యాంగుల (PwD) కోసం రోజుకు కనీసం 4 గంటల పాటు డే-కేర్ సౌకర్యం కల్పిస్తుంది.
  
• ఒక బ్యాచ్ పరిమాణం: 20 మంది దివ్యాంగులు.
  
• రిజిస్టర్డ్ ఆర్గనైజేషన్ (RO) తప్పనిసరిగా పేదరిక రేఖకు దిగువన ఉన్నవారు (LIG/BPL) మరియు ఎగువన ఉన్నవారి (Above LIG) మధ్య 1:1 నిష్పత్తిని పాటించాలి.

    నేషనల్ ట్రస్ట్ యాక్ట్ కిందకు వచ్చే 0-10 ఏళ్ల లోపు దివ్యాంగుల కోసం 'దిశ కేంద్రాలను' ఏర్పాటు చేయడం ఈ పథకం ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.

I. డే కేర్ (Day Care):

1. ఉదయం 8 నుండి సాయంత్రం 6 గంటల మధ్య కనీసం 4 గంటల పాటు డే-కేర్ నిర్వహించాలి.
2. నెలకు కనీసం 21 రోజులు కేంద్రం పనిచేయాలి. నిధులు పొందాలంటే ఒక విద్యార్థి నెలకు కనీసం 15 రోజులు హాజరు కావాలి.
3. ఒక కేంద్రంలో గరిష్టంగా 26 మంది (20 + 30% అదనంగా) పిల్లలను చేర్చుకోవచ్చు. అంతకంటే ఎక్కువ మంది ఉంటే కొత్త కేంద్రం కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవాలి.

II. నిష్పత్తి మరియు ఫీజు:

• LIG/BPL కేటగిరీ పిల్లలకు మరియు పైన ఉన్నవారికి 1:1 నిష్పత్తి ఉండాలి. LIG పైన ఉన్నవారి నుండి RO నేరుగా ఫీజు వసూలు చేయవచ్చు.

సిబ్బంది అవసరాలు (Staffing)

కేంద్రంలో కింది సిబ్బంది ఉండటం తప్పనిసరి:

1. స్పెషల్ ఎడ్యుకేటర్ / ఎర్లీ ఇంటర్వెన్షన్ థెరపిస్ట్: 1 సభ్యుడు (ప్రతిరోజూ)
2. ఫిజియోథెరపిస్ట్ లేదా ఆక్యుపేషనల్ థెరపిస్ట్: 1 సభ్యుడు (వారానికి 3 రోజులు)
3. కౌన్సెలర్: 1 సభ్యుడు (వారానికి 3 రోజులు)
4. కేర్ గివర్ (Caregiver): 1 సభ్యుడు (ప్రతిరోజూ)
5. ఆయా (Aya): 1 సభ్యుడు (ప్రతిరోజూ)
   

• వీరితో పాటు ఫిజికల్ ట్రైనర్ మరియు స్పీచ్ థెరపిస్ట్ ఉండటం అదనపు ప్రయోజనం.

మౌలిక సదుపాయాలు (Infrastructure)

• వైద్య/అంచనా గది (Therapeutic aids తో కూడినది).
• ఒక యాక్టివిటీ రూమ్ (Activity room).
• ఒక రిక్రియేషన్ రూమ్ (Recreation room).
• కంప్యూటర్, స్కానర్ మరియు ఇంటర్నెట్ సౌకర్యం.

నిధుల సరళి (Funding Pattern)

క్రమసంఖ్య	నిధుల విభాగం	మొత్తం (INR)	ఫ్రీక్వెన్సీ
1	సెటప్ ఖర్చు (Setup Cost)	1,55,000/-	ఒకేసారి
2	జీవనోపాధి ఖర్చు (Sustenance)	4,500/- (ఒక్కో విద్యార్థికి)	మొదటి 3 నెలలు
3	నెలవారీ పునరావృత ఖర్చు	4,500/- (ఒక్కో BPL విద్యార్థికి)	ప్రతి నెల

రవాణా సౌకర్యం ఉపయోగిస్తే అదనంగా రూ. 1000/- ప్రతి నెల చెల్లిస్తారు.

అర్హత ప్రమాణాలు

సంస్థలకు (ROs):

1. నేషనల్ ట్రస్ట్‌లో నమోదై ఉండాలి.
2. PwD యాక్ట్ 1995 కింద చెల్లుబాటు అయ్యే రిజిస్ట్రేషన్ ఉండాలి.
3. దివ్యాంగులతో పనిచేసిన కనీసం 2 ఏళ్ల అనుభవం ఉండాలి.
4. బ్లాక్ లిస్ట్‌లో ఉండకూడదు.

పిల్లలకు (PwDs):

1. వయస్సు 0-10 ఏళ్లు.
2. ఆటిజం, సెరిబ్రల్ పాల్సీ, మానసిక వైకల్యం లేదా బహుళ వైకల్యాలు కలిగి ఉండాలి.
3. 'సమర్థ్' (Samarth) పథకంలో నమోదై ఉండకూడదు.

నమోదు ప్రక్రియ (Enrolment Process)

సంస్థల కోసం:

• నేషనల్ ట్రస్ట్ పోర్టల్‌లో ఆన్‌లైన్ దరఖాస్తు నింపి, రూ. 1000/- ఫీజు చెల్లించాలి.
• పత్రాలను సమర్పించిన తర్వాత భౌతిక తనిఖీ (Physical Verification) జరుగుతుంది.
• అన్నీ సరిగ్గా ఉంటే 'స్కీమ్ ఐడి' కేటాయించబడుతుంది.

పిల్లల కోసం:

1. కేంద్రంలో అసెస్‌మెంట్ టెస్ట్ చేస్తారు.
2. పిల్లవాడు సాధారణ పాఠశాలకు వెళ్లగలరా లేదా అనేది నిర్ణయిస్తారు.
3. అవసరమైన పత్రాలు: పుట్టిన తేదీ సర్టిఫికేట్, వైకల్యం సర్టిఫికేట్, ఆదాయ ధృవీకరణ పత్రం (BPL/LIG కోసం), ఐడి ప్రూఫ్ మరియు నివాస ధృవీకరణ పత్రం.
4. నమోదు పూర్తయ్యాక ఎన్‌రోల్‌మెంట్ ఐడి మరియు స్టార్టర్ కిట్ ఇస్తారు.
5. పిల్లలకు నిరామయ (Niramaya) ఆరోగ్య బీమా పథకం గురించి అవగాహన కల్పిస్తారు.

కుష్టు వ్యాధి నయమైన వ్యక్తులను (Leprosy Cured Persons)

 భారత ప్రభుత్వ వికలాంగుల హక్కుల చట్టం (RPWD Act), 2016 ప్రకారం, కుష్టు వ్యాధి నయమైన వ్యక్తులను (Leprosy Cured Persons) ప్రత్యేక వికలాంగుల జాబితాలో చేర్చారు. వీరి కోసం రూపొందించిన సమగ్ర సమాచారం ఇక్కడ ఉంది.

1. కుష్టు వ్యాధి నయమైన వ్యక్తులు (Leprosy Cured Persons) - ప్రధాన లక్షణాలు

చట్టం ప్రకారం, ఒక వ్యక్తికి కుష్టు వ్యాధి నయమైనప్పటికీ, ఈ క్రింది సమస్యలు ఉంటే వారు ఈ విభాగం కిందకు వస్తారు:

• స్పర్శ కోల్పోవడం: చేతులు లేదా పాదాలలో స్పర్శ లేకపోవడం.
• కంటి సమస్యలు: కనురెప్పలు సరిగ్గా మూతపడకపోవడం లేదా దృష్టి లోపం.
• అవయవ వైకల్యం: చేతులు, కాళ్లు లేదా వేళ్లు వంకరపోవడం (Deformities).
• శారీరక బలహీనత: వయస్సు లేదా ఇతర కారణాల వల్ల సాధారణ శ్రమ చేయలేకపోవడం.

2. చికిత్స మరియు మేనేజ్మెంట్

• MDT (Multi-Drug Therapy): ఇది కుష్టు వ్యాధికి ప్రామాణిక చికిత్స. అన్ని ప్రభుత్వ ఆసుపత్రులలో ఇది ఉచితంగా లభిస్తుంది.
• Reconstructive Surgery (RCS): వంకరపోయిన చేతులు, కాళ్లను సరిచేయడానికి చేసే ఉచిత శస్త్రచికిత్సలు.
• Self-Care Kits: పుండ్లు పడకుండా ఉండటానికి వాడే ప్రత్యేక కిట్లు మరియు MCR (Micro Cellular Rubber) పాదరక్షల వినియోగం.
• ఫిజియోథెరపీ: కండరాల దృఢత్వం కోసం క్రమం తప్పకుండా వ్యాయామాలు చేయడం.

3. విద్యా విధానం మరియు వృత్తి శిక్షణ

• రిజర్వేషన్: ప్రభుత్వ విద్యా సంస్థలు మరియు ఉద్యోగాల్లో వీరికి 1% రిజర్వేషన్ (మొత్తం 4% కోటాలో భాగంగా) ఉంటుంది.
• వయస్సు సడలింపు: విద్యా ప్రవేశాల్లో మరియు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో గరిష్ట వయస్సులో సడలింపు ఉంటుంది.
• నైపుణ్యాభివృద్ధి: 'నేషనల్ హ్యాండీక్యాప్డ్ ఫైనాన్స్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్' (NHFDC) ద్వారా తక్కువ వడ్డీకే రుణాలు మరియు స్వయం ఉపాధి శిక్షణ లభిస్తుంది.

4. ప్రభుత్వ సేవలు మరియు రిజిస్ట్రేషన్

• UDID Card (Unique Disability ID): ఇది అన్ని ప్రభుత్వ పథకాలకు ఆధారం. swavlambancard.gov.in లో దరఖాస్తు చేసుకోవాలి.
• పెన్షన్ పథకాలు: ఆంధ్రప్రదేశ్ (YSR పెన్షన్ కానుక) మరియు తెలంగాణ (ఆసరా పెన్షన్) రాష్ట్రాల్లో వీరికి ప్రత్యేక నెలవారీ పెన్షన్ అందుతుంది.
• ఉచిత ప్రయాణం: RTC బస్సుల్లో మరియు రైల్వేలలో రాయితీ లేదా ఉచిత ప్రయాణ సౌకర్యం.

5. కీలక ప్రభుత్వ సంస్థలు (Government Institutions)

సంస్థ పేరు	వెబ్‌సైట్	ఫోన్ నంబర్ / ఈమెయిల్
NLEP (నేషనల్ లెప్రసీ ఎరాడికేషన్ ప్రోగ్రామ్)	nlep.nic.in	011-23062487
CLTRI (సెంట్రల్ లెప్రసీ టీచింగ్ & రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్)	cltri.gov.in	044-27426275 / 27426065
DEPwD (వికలాంగుల సాధికారత విభాగం)	disabilityaffairs.gov.in	011-24363566
UDID Card Portal (వికలాంగుల గుర్తింపు కార్డు)	swavlambancard.gov.in	--

6. ప్రముఖ స్వచ్ఛంద మరియు ప్రైవేట్ సంస్థలు (NGOs)

సంస్థ పేరు	వెబ్‌సైట్	ఫోన్ నంబర్
The Leprosy Mission Trust India (TLMTI)	tlmindia.org	011-43533300
Lepra India (హైదరాబాద్ ప్రధాన కేంద్రం)	leprasociety.in	040-29551627 / 27802139
Damien Foundation India Trust (DFIT)	damienfoundation.in	+91-9840142743 / 044-28360496
Sivananda Rehabilitation Home (హైదరాబాద్)	sivanandarehab.org	040-29887679 / 9642869664

7. తెలుగు రాష్ట్రాల ముఖ్య కార్యాలయాలు (State Offices)

• తెలంగాణ వికలాంగుల సంక్షేమ శాఖ:
  • ఫోన్: 040-24559048 / 040-24070913
  • వెబ్‌సైట్: wdcw.tg.nic.in

• ఆంధ్రప్రదేశ్ వికలాంగుల సంక్షేమ శాఖ:
  • ఫోన్: 08672-252637 (కృష్ణా జిల్లా కలెక్టరేట్ ఉదాహరణగా)
  • వెబ్‌సైట్: apdascw.ap.gov.in

• నెల్లూరు డ్యామియన్ ఫౌండేషన్ రీసెర్చ్ సెంటర్:
  • ఫోన్: 0861-2325163

8. అత్యవసర హెల్ప్ లైన్ నంబర్లు

• National Disability Helpline: 1800-11-0180
• Health Helpline (India): 104

ముగింపు:

    కుష్టు వ్యాధి పట్ల సామాజిక వివక్షను తొలగించడం మన బాధ్యత. RPWD చట్టం 2016 ద్వారా లభించే హక్కులను వినియోగించుకోవడం ద్వారా వారు గౌరవప్రదమైన జీవితాన్ని గడపవచ్చు.

చట్టబద్ధమైన సంరక్షకత్వం (Legal Guardianship)

చట్టబద్ధమైన సంరక్షకత్వం అంటే ఏమిటి?

    సంరక్షకుడు (Guardian) అంటే మరొక వ్యక్తిని లేదా వారి ఆస్తిని సంరక్షించడానికి నియమించబడిన వ్యక్తి. సంరక్షకుడు తన ఆధీనంలో ఉన్న వ్యక్తి (Ward) తరపున అన్ని చట్టపరమైన నిర్ణయాలు తీసుకుంటారు. సాధారణంగా 18 ఏళ్లలోపు ఉన్న మైనర్లకు లేదా శారీరక, మానసిక లోపాల వల్ల తమను తాము చూసుకోలేని వారికి సంరక్షకుడిని నియమిస్తారు. మైనర్లు చట్టపరంగా ఒప్పందాలు చేసుకోవడానికి అనర్హులు కాబట్టి, వారి ప్రయోజనాల రక్షణ కోసం సంరక్షకుడు అవసరం.

ప్రత్యేక పరిస్థితులు: ఆటిజం, సెరిబ్రల్ పాల్సీ, మందబుద్ధి మరియు బహుళ వైకల్యాలు

ఈ రకమైన వైకల్యాలు ఉన్న వ్యక్తులు 18 ఏళ్లు నిండిన తర్వాత కూడా తమ జీవితాలను లేదా చట్టపరమైన నిర్ణయాలను స్వయంగా నిర్వహించుకోలేకపోవచ్చు. అందువల్ల, వారికి జీవితాంతం సంరక్షకుని అవసరం ఉంటుంది. అయితే, సెరిబ్రల్ పాల్సీ వంటి కొన్ని కేసులలో, వారు కొంతవరకు స్వతంత్రంగా పనిచేయగలిగితే 'పరిమిత సంరక్షకత్వం' (Limited Guardianship) సరిపోతుంది.

నేషనల్ ట్రస్ట్ యాక్ట్ కింద సంరక్షకత్వం

నేషనల్ ట్రస్ట్ యాక్ట్ సెక్షన్ 14 ప్రకారం, జిల్లా కలెక్టర్ నేతృత్వంలోని స్థానిక స్థాయి కమిటీ (LLC) ఆటిజం, సెరిబ్రల్ పాల్సీ, మందబుద్ధి మరియు బహుళ వైకల్యాలున్న వారికి సంరక్షకులను నియమించే అధికారం కలిగి ఉంటుంది.

సంరక్షకత్వం ఎందుకు?

• ఇతర చట్టాలు కేవలం మైనర్లకే సంరక్షకత్వాన్ని కల్పిస్తాయి, వైకల్యం ఉన్న పెద్దల కోసం ఉన్న చట్టపరమైన ఖాళీని ఇది భర్తీ చేస్తుంది.
• నిర్ణయాలు తీసుకునే సామర్థ్యం తక్కువగా ఉన్న వికలాంగులకు రక్షణ కల్పిస్తుంది.

సంరక్షకుని విధులు (సెక్షన్ 16)

• నియామకం జరిగిన 6 నెలలలోపు, వికలాంగుని స్థిర, చరాస్తుల జాబితాను (Inventory) సమర్పించాలి.
• ప్రతి ఆర్థిక సంవత్సరం ముగిసిన 3 నెలలలోపు, ఆస్తుల నిర్వహణ మరియు ఖర్చులకు సంబంధించిన ఖాతాలను సమర్పించాలి.

ఎవరు దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు?

• తల్లిదండ్రులు సంయుక్తంగా లేదా విడిగా (మరణం, విడాకులు వంటి సందర్భాల్లో).
• తల్లిదండ్రులు లేని పక్షంలో తోబుట్టువులు (Siblings).
• బంధువులు లేదా రిజిస్టర్డ్ స్వచ్ఛంద సంస్థలు.
• వైకల్యం ఉన్నవారు.
• దిక్కులేని లేదా వదిలివేయబడిన వ్యక్తుల కోసం కమిటీ నేరుగా ఒక సంస్థను కోరవచ్చు.

సంరక్షకునిగా ఎవరిని నియమించవచ్చు?

కమిటీ సంరక్షకుని నియమించేటప్పుడు కొన్ని నిబంధనలను పరిశీలిస్తుంది:

• అతను భారతీయ పౌరుడై ఉండాలి.
• మానసిక అనారోగ్యం లేదా నేర చరిత్ర ఉండకూడదు.
• దివాలా తీసిన వ్యక్తి లేదా పరాయివారిపై ఆధారపడే నిరుపేద (Destitute) అయి ఉండకూడదు.
• ముఖ్య గమనిక: ఒంటరి పురుషుడు (Single Male) ఒక మహిళకు సంరక్షకునిగా ఉండలేరు. అటువంటి సందర్భంలో అతని భార్యను కూడా కో-గార్డియన్ (Co-guardian) గా చేర్చాలి.

అవసరమైన పత్రాలు (Documents)

దరఖాస్తు ఫారమ్-A తో పాటు ఈ క్రింది పత్రాలను జతచేయాలి:

• వికలాంగుని పుట్టిన తేదీ ధృవీకరణ పత్రం.
• నివాస ధృవీకరణ పత్రం (రేషన్ కార్డ్, ఓటర్ ఐడి, పాస్‌పోర్ట్ మొదలైనవి).
• ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి/వైద్య బోర్డు జారీ చేసిన వైకల్యం సర్టిఫికేట్ (Disability Certificate).
• ఆస్తుల వివరాలు మరియు ఇతర సహాయక పత్రాలు.
• సంరక్షకునిగా నియమించబడే వ్యక్తి ఇచ్చే సమ్మతి పత్రం.
• సంరక్షకుని సమ్మతి పత్రం.

సంరక్షకుని తొలగింపు ప్రక్రియ

ఒకవేళ సంరక్షకుడు వికలాంగుని పట్ల దుర్వినియోగానికి పాల్పడినా లేదా ఆస్తిని కాజేసినా వారిని తొలగించవచ్చు.

• తల్లిదండ్రులు లేదా బంధువులు ఫిర్యాదు చేస్తే, LLC ముగ్గురు సభ్యులతో కూడిన విచారణ బృందాన్ని నియమిస్తుంది.
• విచారణ బృందం 10 రోజుల్లో నివేదిక ఇస్తుంది.
• నివేదిక ఆధారంగా, సదరు సంరక్షకునికి వివరణ ఇచ్చుకునే అవకాశం ఇచ్చి, 10 రోజుల్లో కమిటీ తుది నిర్ణయం తీసుకుంటుంది.

దుర్వినియోగం అంటే ఏమిటి? 

    గొలుసులతో కట్టేయడం, కొట్టడం, లైంగిక వేధింపులు, ఆహారం/నీరు ఇవ్వకపోవడం, ఒంటరి గదిలో నిర్బంధించడం మరియు ఆస్తిని తప్పుడు పనులకు వాడటం వంటివి వేధింపుల కిందకు వస్తాయి.

గృహ సందర్శన (Home Visits)

సంరక్షకత్వం ఇచ్చే ముందు వాస్తవ పరిస్థితులను తెలుసుకోవడానికి కమిటీ సభ్యులు ముందస్తు సమాచారం లేకుండా ఇంటికి వెళ్తారు.

• అక్కడ నివసించే పరిస్థితులు, కుటుంబ సంబంధాలు మరియు వికలాంగుని సామర్థ్యాన్ని పరిశీలిస్తారు.
• ఈ సందర్శన నివేదిక భవిష్యత్తులో కోర్టు కేసుల సమయంలో కీలక ఆధారంగా మారుతుంది.

ముఖ్యమైన సంప్రదింపు సమాచారం:

• చిరునామా: 6వ అంతస్తు, NISD బిల్డింగ్, ప్లాట్ నం. G-2, సెక్టార్-10, ద్వారక, న్యూ ఢిల్లీ - 110075.
• ఈమెయిల్: contactus@thenationaltrust.in
  
• ఫోన్ నంబర్: 011-20897959 లేదా 011-20897276.
  
• వెబ్‌సైట్: thenationaltrust.gov.in

Downloads

• Click here to download the Consent form for appointed Guardian.
• Click here to download the Consent form for the Guardian.
• Legal Guardianship FORM C & D
• Click here to Apply for the LLC Member (PwD only).
• Click here to Apply for the Legal Guardianship.
• Click here to edit the Registration Form.
• Click here to track Application.

Niramaya Health Insurance Scheme

 నిరామయ ఆరోగ్య భీమా పథకం అనేది కేంద్ర ప్రభుత్వ 'నేషనల్ ట్రస్ట్' ద్వారా దివ్యాంగుల కొరకు  నిర్వహించబడుతున్న ఒక విశిష్ట కార్యక్రమం. నిరామయ (Niramaya) ఆరోగ్య భీమా పథకానికి సంబంధించి అర్హత ప్రమాణాలు (Eligibility Criteria) మరియు అవసరమైన పత్రాల వివరాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:

1. వైకల్య రకాలు (Disabilities Covered)

    ఈ పథకం ప్రధానంగా నేషనల్ ట్రస్ట్ యాక్ట్, 1999 కింద పేర్కొన్న నాలుగు రకాల వైకల్యాలు ఉన్న వారికి వర్తిస్తుంది:

1. ఆటిజం (Autism)
2. సెరిబ్రల్ పాల్సీ (Cerebral Palsy)
3. మెంటల్ రిటార్డేషన్ (Intellectual Disability)
4. మల్టిపుల్ డిసేబిలిటీస్ (Multiple Disabilities)

2. వయోపరిమితి (Age Limit)

    ఈ పథకానికి ఎటువంటి వయోపరిమితి లేదు. పసిపిల్లల నుండి వృద్ధుల వరకు, పైన పేర్కొన్న వైకల్యాలు ఉన్న ఎవరైనా ఈ భీమాను పొందవచ్చు.

3. నివాస అర్హత

    దరఖాస్తుదారు తప్పనిసరిగా భారతీయ పౌరుడై ఉండాలి. ఈ పథకం భారతదేశం అంతటా వర్తిస్తుంది.

4. అవసరమైన పత్రాలు (Required Documents)

            దరఖాస్తు చేసుకునే సమయంలో ఈ క్రింది పత్రాలు సిద్ధంగా ఉంచుకోవాలి:

1. వైకల్య ధృవీకరణ పత్రం (Disability Certificate): ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి లేదా మెడికల్ బోర్డు జారీ చేసిన చెల్లుబాటు అయ్యే సర్టిఫికేట్.
2. UDID కార్డ్: విశిష్ట వైకల్యం గుర్తింపు కార్డు (Unique Disability ID) లేదా UDID నమోదు సంఖ్య తప్పనిసరి.
   
3. ఆధార్ కార్డ్: గుర్తింపు మరియు చిరునామా ధృవీకరణ కోసం.
   
4. ఫోటో: దరఖాస్తుదారుని పాస్‌పోర్ట్ సైజు ఫోటో.
   
5. బ్యాంక్ వివరాలు: రీయింబర్స్‌మెంట్ నేరుగా ఖాతాలోకి రావడానికి బ్యాంక్ పాస్‌బుక్ కాపీ అవసరం.
   
6. ఆదాయ ధృవీకరణ పత్రం (Income Certificate): దారిద్య్ర రేఖకు దిగువన (BPL) ఉన్న వారికి ప్రీమియం చెల్లింపులో మినహాయింపు లేదా రాయితీ ఉంటుంది.
   

5. ప్రీమియం వివరాలు (Annual Premium)

    పథకంలో చేరడానికి ఏటా కొంత మొత్తాన్ని ప్రీమియంగా చెల్లించాల్సి ఉంటుంది (ఇది ప్రభుత్వం ఎప్పటికప్పుడు సవరించే అవకాశం ఉంది):

1. BPL వర్గం వారికి: అతి తక్కువ ప్రీమియం (సుమారు రూ. 250 - 500 మధ్యలో ఉండవచ్చు).
2. Non-BPL వర్గం వారికి: సుమారు రూ. 500 నుండి రూ. 1000 వరకు ఉండవచ్చు.
   
3. లీగల్ గార్డియన్ షిప్: తల్లిదండ్రులు లేని పక్షంలో, నేషనల్ ట్రస్ట్ ద్వారా పొందిన లీగల్ గార్డియన్ సర్టిఫికేట్ అవసరమవుతుంది.

6. పాలసీ కవరేజీ విభజన (Policy Coverage Breakdown)

        మొత్తం రూ. 1,00,000 వార్షిక పరిమితిని ఈ క్రింది విధంగా విభజించారు:

• విభాగం I (హాస్పిటలైజేషన్): శస్త్రచికిత్సలు మరియు ఇతర ఆసుపత్రి ఖర్చుల కోసం
  రూ. 55,000 వరకు లభిస్తుంది.
• విభాగం II (OPD సేవలు): మొత్తం రూ. 19,000.
• మందులు మరియు రోగనిర్ధారణ పరీక్షల (Pathology/Diagnostic) కోసం: రూ. 15,000.
• దంత సంరక్షణ మరియు నివారణా చర్యల (Dental/Preventive) కోసం: రూ. 4,000.
• మిగిలిన మొత్తం: థెరపీలు, ప్రత్యామ్నాయ వైద్యం మరియు రవాణా ఖర్చుల వంటి ఇతర సేవలకు కేటాయించబడుతుంది.
• ప్రీమియం: అందరికీ ఒకే రకమైన ప్రీమియం ఉంటుంది; ముందస్తు వైద్య పరీక్షల నివేదికలు అవసరం లేదు.

7. ముఖ్య గమనికలు

1. కొత్త ఈ-కార్డులు (E-cards): పాత కార్డుల స్థానంలో కొత్త కార్డుల అప్‌డేట్ ప్రక్రియ ఏప్రిల్ 15, 2026 నుండి ప్రారంభమవుతుంది. వీటిని ఆన్‌లైన్ నుండి డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవచ్చు.
2. మినహాయింపులు (Exclusions): ఉద్దేశపూర్వక స్వయం గాయాలు (Self-injury), ఆత్మహత్యాయత్నం, యుద్ధం లేదా అణు దాడుల వల్ల కలిగే నష్టాలకు ఈ భీమా వర్తించదు.
3. హెల్ప్‌లైన్: క్లెయిమ్‌లకు సంబంధించి ఏదైనా సందేహం ఉంటే 040-68178569 లేదా 71326135 నంబర్లను సంప్రదించవచ్చు.
4. ఈ పథకం 'రీయింబర్స్‌మెంట్' ప్రాతిపదికన పనిచేస్తుంది. అంటే చికిత్స కోసం మీరు ముందుగా ఖర్చు చేయాలి, ఆ తర్వాత బిల్లులను సమర్పించి క్లెయిమ్ చేసుకోవాలి.
5. అసలు నివేదికలు (Original Reports) / ఎక్స్-రే (X-Ray), MRI, అల్ట్రాసౌండ్ వంటి ఫిల్మ్‌ల ఆవశ్యకత: క్లెయిమ్‌ల పరిష్కారం కోసం ఫిల్మ్‌లతో సహా అసలు పత్రాలను సమర్పించడం తప్పనిసరి.
6. కొనసాగుతున్న చికిత్సల (Therapies) కోసం ప్రిస్క్రిప్షన్: కనీసం ఆరు నెలలకు ఒకసారి డాక్టర్ ప్రిస్క్రిప్షన్ తీసుకోవడం చాలా ముఖ్యం. అందులో చికిత్స రకం మరియు అది ఎంతకాలం కొనసాగాలో స్పష్టంగా పేర్కొనాలి. ఆ తర్వాతే పునరావాస నిపుణుల (Rehabilitation Professional) నుండి పొందిన ఇతర పత్రాలు మరియు సంబంధిత బిల్లులు ఆమోదించబడతాయి. ప్రిస్క్రిప్షన్ ఇచ్చే డాక్టర్ మెడికల్ కౌన్సిల్ నిబంధనల ప్రకారం చెల్లుబాటు అయ్యే డిగ్రీ మరియు లైసెన్స్ కలిగిన వైద్యుడై ఉండాలి.
7. పైన పేర్కొన్న ఉప-కేటాయింపులు (Sub-allocation), నేషనల్ ట్రస్ట్ మరియు ఇన్సూరెన్స్ ప్రొవైడర్ మధ్య కుదిరిన ఒప్పందం ప్రకారం ఏటా మారవచ్చు. ఈ మార్పులు వెబ్‌సైట్‌లో నోటిఫై చేయబడతాయి.

మరిన్ని వివరాలకు కింద ఇవ్వబడ్డ లింక్స్ పై క్లిక్ చేయండి. 

• User Manual For NGO's
• Apply for Niramaya
• Payment for Niramaya
• Terms & Conditions
• How to Claim

దివ్యాంగుల కమ్యూనికేషన్ లో విప్లవం - కేంద్ర ప్రభుత్వ 'వీడియో రిలే సర్వీస్' (VRS)

 సాధారణంగా మనం ఫోన్ ద్వారా ఇతరులతో సులభంగా మాట్లాడతాం. కానీ వినికిడి మరియు మాటల వైకల్యం ఉన్నవారికి ఇది ఒక సవాలు. ఈ అడ్డంకిని తొలగిస్తూ భారత ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన అద్భుతమైన సేవ 'వీడియో రిలే సర్వీస్' (Video Relay Service - VRS). డిజిటల్ ఇండియాలో భాగంగా దివ్యాంగులు ఎవరి సహాయం లేకుండా స్వతంత్రంగా కమ్యూనికేట్ చేయడానికి ఇది ఒక వరం.

VRS అంటే ఏమిటి? ఇది ఎలా పనిచేస్తుంది?

వీడియో రిలే సర్వీస్ అనేది ఒక వీడియో ఆధారిత టెలికమ్యూనికేషన్ సేవ. ఇందులో ఒక సైన్ లాంగ్వేజ్ ఇంటర్‌ప్రిటర్ (సంజ్ఞా భాషా అనువాదకుడు) మధ్యవర్తిగా ఉండి సంభాషణను సాగిస్తారు.

• దశ 1: వినికిడి లోపం ఉన్న వ్యక్తి తన స్మార్ట్‌ఫోన్ లేదా టాబ్లెట్ ద్వారా VRS యాప్ ని ఉపయోగించి ఇంటర్‌ప్రిటర్‌కు వీడియో కాల్ చేస్తారు.
• దశ 2: ఇంటర్‌ప్రిటర్ ఆ కాల్‌ను స్వీకరించి, సదరు వ్యక్తి సంజ్ఞల ద్వారా చెప్పే విషయాన్ని గ్రహిస్తారు.
  
• దశ 3: ఆ సమాచారాన్ని ఇంటర్‌ప్రిటర్ సాధారణ ఫోన్ కాల్ ద్వారా అవతలి వ్యక్తికి (ఉదాహరణకు: డాక్టర్, బ్యాంక్ మేనేజర్ లేదా స్నేహితుడు) మాటల రూపంలో చెబుతారు.
  
• దశ 4: అవతలి వ్యక్తి చెప్పే సమాధానాన్ని ఇంటర్‌ప్రిటర్ తిరిగి సైన్ లాంగ్వేజ్ ద్వారా దివ్యాంగులకు చూపిస్తారు.

ఎందుకు ఇది ఒక మైలురాయి?

1. స్వతంత్ర జీవనం: దివ్యాంగులు తమ వ్యక్తిగత విషయాల కోసం ఇతరులపై ఆధారపడాల్సిన అవసరం లేదు.
2. అత్యవసర సమయాల్లో: పోలీసులకు సమాచారం ఇవ్వాలన్నా, అంబులెన్స్ పిలవాలన్నా తక్షణమే స్పందించవచ్చు.
3. ఉపాధి అవకాశాలు: కార్యాలయాల్లో సహోద్యోగులతో చర్చలు జరపడానికి ఇది ఎంతగానో ఉపయోగపడుతుంది.
4. ప్రభుత్వ సేవలు: ప్రభుత్వ పథకాల గురించి తెలుసుకోవడానికి హెల్ప్‌లైన్ నంబర్లకు నేరుగా కాల్ చేయవచ్చు.
   

ముఖ్యమైన వివరాలు:

• యాప్ పేరు: Video Relay Service India (ప్లే స్టోర్‌లో లభిస్తుంది). 
• యాప్ లింక్: Click here.
• నేషనల్ హెల్ప్‌లైన్: 14456 (ఇది దివ్యాంగుల కోసం ప్రత్యేకించబడిన సంఖ్య).
  
• సమయాలు: ప్రస్తుతం సోమవారం నుండి శుక్రవారం వరకు ఉదయం 9:00 నుండి సాయంత్రం 5:30 వరకు ఈ సేవలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.
  
• నిర్వహణ: ఇండియన్ సైన్ లాంగ్వేజ్ రీసెర్చ్ అండ్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ (ISLRTC).

    సాంకేతికత అందరికీ సమాన అవకాశాలను కల్పించినప్పుడే అసలైన అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుంది. కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన ఈ VRS సేవ దివ్యాంగుల జీవితాల్లో కొత్త వెలుగులను నింపుతోంది. మీ చుట్టుపక్కల వినికిడి లోపం ఉన్న వారు ఎవరైనా ఉంటే, ఈ సమాచారాన్ని వారితో పంచుకోండి.

Low Vision (లో-విజన్)

భారత ప్రభుత్వ వికలాంగుల హక్కుల చట్టం (RPwD Act), 2016 ప్రకారం 'లో-విజన్' (Low Vision) అనేది అంధత్వం కంటే భిన్నమైనది. ఇది పూర్తిగా చూపు కోల్పోవడం కాదు, కానీ సాధారణ కళ్లద్దాలు లేదా చికిత్సతో కూడా సరిచేయలేని పరిమిత దృష్టిని కలిగి ఉండటం.

దీనికి సంబంధించిన పూర్తి సమాచారం ఇక్కడ ఉంది:

1. లో-విజన్: ప్రధాన లక్షణాలు (RPwD Act, 2016 ప్రకారం)

ఒక వ్యక్తిని లో-విజన్ బాధితుడిగా పరిగణించాలంటే కింది ప్రమాణాలు ఉండాలి:

• దృష్టి తీక్షణత (Visual Acuity): ఉత్తమమైన కంటిలో గరిష్ట చికిత్స తర్వాత కూడా చూపు $6/18$ కంటే తక్కువగా ఉండటం మరియు $3/60$ (లేదా $10/200$ Snellen) వరకు ఉండటం.
• దృష్టి క్షేత్రం (Field of Vision): కంటి చూపు కోణం $40$ డిగ్రీల కంటే తక్కువగా ఉండి, $10$ డిగ్రీల వరకు పరిమితం కావడం.
  
• పనితీరు: ఈ వ్యక్తులు దృష్టిని ఉపయోగించి పనులు చేయగలరు, కానీ వారికి ప్రత్యేక సహాయక పరికరాలు (Magnifiers) అవసరమవుతాయి.

2. చికిత్స మరియు మేనేజ్మెంట్

లో-విజన్ ఉన్నవారికి చూపును మెరుగుపరచడానికి లేదా ఉన్న చూపును సమర్థవంతంగా వాడుకోవడానికి కింది పద్ధతులు పాటిస్తారు:

• సహాయక పరికరాలు (Optical Aids): మాగ్నిఫైయింగ్ లెన్సులు, టెలిస్కోపిక్ లెన్సులు, స్పెషల్ ప్రిజం స్పెక్టాకిల్స్.
• డిజిటల్ ఎయిడ్స్: వీడియో మాగ్నిఫైయర్స్, స్క్రీన్ ఎన్లార్జర్ సాఫ్ట్‌వేర్లు (ZoomText), స్మార్ట్‌ఫోన్లలోని 'టాక్ బ్యాక్' ఫీచర్లు.
  
• పర్యావరణ సర్దుబాటు: ఇంట్లో లేదా ఆఫీసులో వెలుతురును పెంచడం, పెద్ద అక్షరాలతో ఉన్న పుస్తకాలు (Large Print) వాడటం.

3. విద్యా విధానం మరియు వృత్తి శిక్షణ

• సమగ్ర విద్య: సాధారణ పాఠశాలల్లోనే ముందు వరుసలో కూర్చోవడం, పెద్ద అక్షరాల పాఠ్యపుస్తకాలు, అదనపు పరీక్ష సమయం వంటి వెసులుబాటు.
• వృత్తి శిక్షణ: కంప్యూటర్ అప్లికేషన్స్, డేటా ఎంట్రీ, సేల్స్, మరియు టీచింగ్ వంటి రంగాల్లో ప్రత్యేక శిక్షణ.
  
• నైపుణ్యాభివృద్ధి: సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా నిర్వహించబడే 'Skill Council for PwD' కింద ఉచిత శిక్షణ.

4. ప్రభుత్వం అందించే సేవలు & రిజర్వేషన్లు

• ఉద్యోగ రిజర్వేషన్: ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో లో-విజన్ మరియు అంధత్వం ఉన్నవారికి కలిపి 1% రిజర్వేషన్ ఉంటుంది.
• రవాణా సౌకర్యాలు: బస్సు మరియు రైలు ప్రయాణాల్లో కన్సెషన్ (చూపు 40% కంటే తక్కువ ఉన్నట్లు ధృవీకరణ ఉంటే).
  
• ఆర్థిక సహాయం: స్వయం ఉపాధి కోసం NHFDC (National Handicapped Finance and Development Corporation) ద్వారా తక్కువ వడ్డీకి రుణాలు.

5. కీలక సంస్థలు, వెబ్‌సైట్లు మరియు ఫోన్ నంబర్లు

సంస్థ రకం	సంస్థ పేరు	వెబ్‌సైట్ / లింక్	ఫోన్ నంబర్
జాతీయ సంస్థ	NIEPVD (Dehradun)	niepvd.nic.in	0135-2734462
కేంద్ర విభాగం	DEPwD (Delhi)	disabilityaffairs.gov.in	011-24365019
రీజనల్ సెంటర్	Composite Regional Centre (Nellore)	crcnellore.nic.in	0861-2317515
రాష్ట్ర శాఖ (AP)	వికలాంగుల సంక్షేమ శాఖ (AP)	apdascw.ap.gov.in	08645-246615
రాష్ట్ర శాఖ (TG)	వికలాంగుల సంక్షేమ శాఖ (TG)	wdcw.tg.nic.in	040-23391051

6. ప్రముఖ ప్రైవేట్ మరియు స్వచ్ఛంద థెరపీ సెంటర్లు

సంస్థ పేరు	నగరం/రాష్ట్రం	వెబ్‌సైట్	ఫోన్ నంబర్
LV Prasad Eye Institute	హైదరాబాద్	lvpei.org	040-68102020
Aravind Eye Care	మధురై/కోయంబత్తూర్	aravind.org	0452-4356100
Sankara Nethralaya	చెన్నై	sankaranethralaya.org	044-42271500
Pushpagiri Vitreo-Retina Institute	హైదరాబాద్	pvri.org	040-23460881
National Association for the Blind (NAB)	ఢిల్లీ/ముంబై	nabdelhi.in	011-26102944

7. అత్యవసర హెల్ప్ లైన్ నంబర్స్

• జాతీయ వికలాంగుల హెల్ప్ లైన్: 14456

• ఐవే (Eyeway - దృష్టి లోపం ఉన్నవారి కోసం): 1800-53-20469

• UDID కార్డు సహాయం: 1800-11-4456