వైకల్యం రోజువారీ జీవితాన్ని ఎలా ప్రభావితం చేస్తుంది?

             ప్రతీ దివ్యాంగుని వైకల్యాలు, అనుభవాలు మరియు అవసరాలు వారి వైకల్య స్థితిని బట్టి భిన్నంగా ఉంటాయి. వైకల్యం అనేది మొత్తం కుటుంబాన్నే ప్రభావితం చేస్తుంది. వైకల్యం ఉన్న వ్యక్తి యొక్క సంక్లిష్ట అవసరాలను తీర్చడం కుటుంబాన్ని చాలా ఒత్తిడికి గురి చేస్తుంది (భావోద్వేగ, ఆర్ధిక మరియు కొన్నిసార్లు శారీరకంగా కూడా).

  అందరిలాగే దివ్యాంగులు కూడా బయట ప్రపంచాన్ని చూడాలని దానిని ఆస్వాదించాలని, జీవితంలో ఉన్నత శిఖరాలకు ఎదగాలని ఆశలు, ఆశయాలు కలిగి ఉంటారు. కానీ వారి బాల్యం నుండి వారికున్న వైకల్యం కారణంగా చాలా సంధర్భములలో వివక్షకు గురి అవుతుండటం వలన వారు నిరాశ, నిస్పృహ చెందుతుంటారు. ఏమి  చేస్తే ఏమి జరుగుతుంది? ఎవరు ఏం విమర్శిస్తారు? ఇది మనవలన సాధ్యమేనా? అనే పలురకాల భయం దివ్యాంగులను మరొక కోణంలో వేదిస్తుంటుంది.

              కొందరి అజ్ఞానుల, విమర్శకుల మాటలు వారిని ప్రభావితం చేస్తుంటాయి. ఇటువంటి సంద్భములలో చాలా మంది వారి భవిష్యత్తు గురించి ఆందోళన చెంది వారు తమ తల్లి తండ్రులకు భారం కాకూడదు అని తలంచి ఆత్మహత్యలకు పాల్పడినవారిని  మనం చూస్తుంటాము.

        ఇలా వైకల్యం ఒక మనిషి జీవితాన్ని వ్యక్తిగతంగా, సామాజికంగా చాలా ప్రభావితం చేస్తుంది. అయితే వైకల్యం కలిగిన వారు వీటన్నిటినీ అధిగమించి వారు భవిష్యత్తును గురించిన ప్రణాళికను కలిగి దానిని అద్భుతంగా తీర్చిదిద్దుకొనే లక్ష్యం కలిగి ఉండాలి. పైన చెప్పబడినవన్నీ ఒక దివ్యాంగురాలిగా నా బాల్యం నుండీ నేను అనుభవించిన మరియు నన్ను ప్రభావితం చేసిన పరిస్థితులను ఆధారము చేసుకొనినవే. 

        తాము కోరుకున్న ఉన్నత శిఖరాలకు దివ్యాంగులు కూడా చేరుకోవాలి. వైకల్యం విజయానికి అడ్డుబండ కాదు అను ఆర్టికల్ తో మరొకసారి మీ ముందుకు వస్తాను. 

వైకల్యం

నిర్వచనం:  

        వివిధ కారణాలచే సామాజిక ప్రక్రియలకు సాధారణ స్థాయిలో స్పందించలేని  పరిస్థితినే వైకల్యం అంటారు. వైకల్యం అనేది సంక్లిష్టతతో కూడిన వాస్తవ స్థితి. అది సాధారణంగా భౌతికంగా ఉంటుంది మరియు పరిజ్ఞానం, ప్రవర్తన తదితరాలకు సంబంధించి కూడా కనిపిస్తుంది. దీనినే నిస్సహాయత లేదా ఆశక్తత అని కూడా వ్యవహరిస్తుంటారు. ఈ వైకల్యం సమాజంలో ప్రధానంగా రెండు రాకాలుగా కనబడుతుంది. 

1. శారీరక వైకల్యం: ఇది ప్రధానంగా పుట్టుకతో సంక్రమించవచ్చు, పుట్టిన తర్వాత అనుకోని పరిస్థితుల వలన కలుగవచ్చు లేదా ప్రమాదవశాత్తు కలిగే అంగవైకల్యం వలన ఏర్పడే స్థితి. ఇది ఉన్నవారిని ఫిజికల్లీ ఛాలెంజ్డ్ అని పిలుస్తారు.

2. మానసిక వైకల్యం: ఇది మానసిక బలహీనతల వలన కలిగే వైకల్యం. ఈ సమస్యతో ఇబ్బంది పడేవారిని మెంటల్లీ ఛాలెంజ్డ్ అని పిలుస్తారు. 

    దివ్యాంగుల హక్కు చట్టం - 1995 ప్రకారం ఏడు రకాల వైకల్యాలు కలవు. తదుపరి దివ్యాంగుల హక్కు చట్టం - 2016 తో కొత్తగా మరో 14  లోపాలను చేర్చారు. మొత్తంగా 21 రకాల వైకల్యాలు కలవు. ఈ చట్టం 19 ఏప్రిల్ 2017 నుండి అమలులోకి వచ్చింది.

21 రకాల వైకల్యాలు: (సేకరణ - దివ్యాంగుల హక్కు చట్టం - 2016  పేజీ నెం: 33-35)

1. చలనశీల వైకల్యం/కదలిక లోపం.
2. మానసిక బలహీనత 
3. అందత్వం 
4. తక్కువ కంటి చూపు 
5. వినికిడి లోపం
6. మానసిక వైకల్యం
7. కుష్టు వ్యాధిగ్రస్తులు 
8. మరుగుజ్జుతనం 
9. పార్కిన్ సన్స్ 
10. యాసిడ్ దాడి బాధితులు
11. ఇంటలెక్చువల్ డిజెబిలిటి
12. ఆటిజం 
13. మస్కులార్ డిస్త్రోఫి 
14. దీర్ఘకాల (క్రానిక్) నాడీ సంబంధ వ్యాధులు 
15. ప్రత్యేక అభ్యసన వైకల్యం 
16. మల్టిపుల్ స్లీరోసిన్ 
17. మాట, భాషా వైకల్యం 
18. తలసీమియా 
19. హీమోఫీలియా 
20. సికిల్సెల్ ఎనీమియా
21. బహుళ వైకల్యాలు (పైన పేర్కొన్న వాటిలో ఒకటి కంటే ఎక్కువ వైకల్యం ఉన్నవారు). 

* ఎవరైనా ఒక వ్యక్తికి 40% కంటే ఎక్కువ వైకల్యం ఉందని వైద్యాధికారులు నిర్ధారిస్తే వారిని  దివ్యాంగులు అంటారు.

ముఖ్యమైన దినోత్సవాలు:

1. అంతర్జాతీయ దివ్యాంగుల దినోత్సవం - డిసెంబర్ 3 (1998 నుండి జరుపబడుతుంది).
2. ప్రపంచ ఆటిజం అవగాహన దినోత్సవం - ఏప్రిల్ 2.
3. ప్రపంచ బ్రెయిలీ దినోత్సవం - జనవరి 4 (బ్రెయిలీ ఆవిష్కర్త అయిన లూయిస్ బ్రెయిలీ జన్మదినం సందర్భంగా జరుపుతారు).

PwD Act 2016 - నేరాలు అపరాధ రుసుములు - ( సెక్షన్ 89-95 )

చట్టం యొక్క నిబంధనలు లేదా దాని క్రింద రూపొందించబడిన నియమాలు లేదా నిబంధనల ఉల్లంఘనకు విధించబడే శిక్షలు

89. ఈ చట్టంలోని నిబంధనలను గానీ, లేదా దీని కింద రూపొందించబడిన ఏదేని నియమాన్ని (Rule) గానీ ఉల్లంఘించే ఏ వ్యక్తి అయినా:

• మొదటిసారి ఉల్లంఘనకు: పది వేల రూపాయల వరకు పొడిగించదగిన (గరిష్టంగా ₹10,000) జరిమానాతో శిక్షించబడతారు.

• ఆ తర్వాత జరిగే ప్రతి ఉల్లంఘనకు: యాభై వేల రూపాయలకు తగ్గకుండా, ఐదు లక్షల రూపాయల వరకు పొడిగించదగిన (కనీసం ₹50,000 నుండి గరిష్టంగా ₹5,000,000 వరకు) జరిమానాతో శిక్షించబడతారు.

కంపెనీల ద్వారా జరిగే నేరాలు

90. (1) ఈ చట్టం పరిధిలోని ఒక నేరం ఏదైనా కంపెనీ ద్వారా కమిట్ చేయబడినప్పుడు (జరిగినప్పుడు), ఆ నేరం జరిగిన సమయంలో కంపెనీ వ్యాపార నిర్వహణకు బాధ్యత వహిస్తూ, ఆ కంపెనీకి ఇన్‌ఛార్జ్‌గా ఉన్న ప్రతి వ్యక్తితో పాటు, సదరు కంపెనీ కూడా ఆ నేరానికి పాల్పడినట్లుగా భావించబడుతుంది. అంతేకాకుండా, వారిపై చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకోవడానికి మరియు తదనుగుణంగా శిక్షించడానికి వారు అర్హులవుతారు:

అయితే: ఈ ఉప-సెక్షన్‌లో పేర్కొన్నదేదీ సదరు వ్యక్తికి ఈ చట్టంలో నిర్దేశించిన శిక్షకు అర్హుడిని చేయదు, ఎప్పుడు అంటే—ఆ నేరం తన ప్రమేయం/జ్ఞానం లేకుండా జరిగిందని లేదా ఆ నేరం జరగకుండా నిరోధించడానికి తాను తగిన జాగ్రత్తలు (All due diligence) తీసుకున్నానని అతను నిరూపించుకున్నట్లయితే, అతనికి శిక్ష విధించబడదు.

(2) ఉప-సెక్షన్ (1) లో ఏమి ఉన్నప్పటికీ, ఈ చట్టం పరిధిలోని ఒక నేరం కంపెనీ ద్వారా జరిగినప్పుడు మరియు ఆ నేరం కంపెనీ యొక్క ఏ డైరెక్టర్, మేనేజర్, సెక్రటరీ లేదా ఇతర అధికారి యొక్క సమ్మతితో (Consent), కుమ్మక్కు కావడం వల్ల (Connivance) లేదా వారి నిర్లక్ష్యం (Neglect) వల్ల జరిగిందని నిరూపితమైతే—సదరు డైరెక్టర్, మేనేజర్, సెక్రటరీ లేదా ఇతర అధికారి కూడా ఆ నేరానికి పాల్పడినట్లుగా భావించబడతారు. అలాగే, వారిపై చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకోవడానికి మరియు తదనుగుణంగా శిక్షించడానికి వారు అర్హులవుతారు.

వివరణ (Explanation).— ఈ సెక్షన్ ప్రయోజనాల కొరకు,—

• (a) “కంపెనీ” (company) అనగా కార్పొరేట్ సంస్థ (Body Corporate) అని అర్థం, మరియు ఇందులో ఒక భాగస్వామ్య సంస్థ (Firm) లేదా ఇతర వ్యక్తుల సంఘం (Association of individuals) కూడా భాగమవుతాయి.

• (b) “డైరెక్టర్” (director) అనగా, ఒక భాగస్వామ్య సంస్థకు (Firm) సంబంధించి, ఆ సంస్థలోని భాగస్వామి (Partner) అని అర్థం.

బెంచ్‌మార్క్ వైకల్యాలు (కనీసం 40% వైకల్యం) ఉన్న వ్యక్తుల కోసం ఉద్దేశించిన ఎటువంటి ప్రయోజనాన్నైనా మోసపూరితంగా పొందినందుకు విధించే శిక్ష

91. ఎవరైనా సరే, బెంచ్‌మార్క్ వైకల్యాలు (కనీసం 40% అంతకంటే ఎక్కువ వైకల్యం) ఉన్న వ్యక్తుల కోసం ఉద్దేశించిన ఏదైనా ప్రయోజనాన్ని మోసపూరితంగా పొందినా లేదా పొందడానికి ప్రయత్నించినా, వారికి రెండు సంవత్సరాల వరకు పొడిగించదగిన జైలు శిక్ష లేదా ఒక లక్ష రూపాయల వరకు విధించదగిన జరిమానా, లేదా ఈ రెండూ కలిపి శిక్షగా విధించబడతాయి.

దౌర్జన్యాలు లేదా అత్యాచారాల నేరాలకు విధించబడే శిక్షలు

92. ఎవరైనా వ్యక్తి,—

(a) బహిరంగంగా ప్రజలు చూసే ఏ ప్రదేశంలోనైనా, వైకల్యం ఉన్న ఒక వ్యక్తిని అవమానించాలనే ఉద్దేశంతో కావాలని దూషించినా లేదా భయభ్రాంతులకు గురిచేసినా;

(b) వైకల్యం ఉన్న వ్యక్తిని అవమానించాలనే ఉద్దేశంతో అతనిపై దాడి చేసినా లేదా బలాన్ని ప్రయోగించినా, లేదా వైకల్యం ఉన్న ఒక మహిళ యొక్క మానభంగానికి ఒడిగట్టినా (ఆమె శీలానికి భంగం కలిగించినా);

(c) వైకల్యం ఉన్న వ్యక్తి యొక్క సంరక్షణ లేదా నియంత్రణ బాధ్యతలను కలిగి ఉండి కూడా, కావాలనే లేదా తెలిసి తెలిసి ఆ వ్యక్తికి ఆహారం లేదా పానీయాలు (తాగునీరు/ద్రవపదార్థాలు) ఇవ్వకుండా నిరాకరించినా;

(d) వైకల్యం ఉన్న ఒకChild (పిల్లవాడు/పిల్ల) లేదా మహిళ యొక్క ఇష్టాన్ని లేదా నిర్ణయాన్ని శాసించగల (ఆధిపత్యం చలాయించగల) స్థితిలో ఉండి, ఆ హోదాను ఉపయోగించుకుని ఆమెను లైంగికంగా దోపిడీ చేసినా;

(e) వైకల్యం ఉన్న వ్యక్తి యొక్క ఏ అవయవానికైనా, ఇంద్రియాలకైనా (చూపు, వినికిడి మొదలైనవి) లేదా వారు ఉపయోగించే ఏదైనా సహాయక పరికరానికైనా (Supportive device) కావాలనే గాయం చేసినా, నష్టం కలిగించినా లేదా దాని వినియోగానికి ఆటంకం కలిగించినా;

(f) వైకల్యం ఉన్న ఒక మహిళ యొక్క స్పష్టమైన సమ్మతి (Express consent) లేకుండా, ఆమె గర్భస్రావానికి (Termination of pregnancy) దారితీసే లేదా దారితీసే అవకాశం ఉన్న ఎటువంటి వైద్య ప్రక్రియలనైనా నిర్వహించినా, జరిపించినా లేదా నిర్దేశించినా;

మినహాయింపు: తీవ్రమైన వైకల్యం ఉన్న సందర్భాలలో, ఒక గుర్తింపు పొందిన వైద్యుని (Registered Medical Practitioner) అభిప్రాయం ప్రకారం మరియు వైకల్యం ఉన్న ఆ మహిళ యొక్క సంరక్షకుడి (Guardian) సమ్మతితో గర్భస్రావం కొరకు వైద్య ప్రక్రియను నిర్వహించినట్లయితే ఈ నిబంధన వర్తించదు;

అలాంటి పనులు చేసిన వారికి ఆరు నెలల కంటే తక్కువ కాకుండా, ఐదు సంవత్సరాల వరకు పొడిగించదగిన జైలు శిక్ష మరియు జరిమానా విధించబడుతుంది.

సమాచారం ఇవ్వనందుకు విధించే శిక్ష

93. ఈ చట్టం కింద లేదా దీని ప్రకారం జారీ చేయబడిన ఏదేని ఉత్తర్వు లేదా ఆదేశం ప్రకారం—ఏదైనా పుస్తకం, ఖాతా (అకౌంట్) లేదా ఇతర పత్రాలను సమర్పించాల్సిన లేదా ఏదైనా నివేదిక, సమాచారం లేదా వివరాలను అందించాల్సిన బాధ్యత కలిగి ఉండి కూడా వాటిని సమర్పించడంలో వైఫల్యం చెందిన ఎవరైనా, లేదా ఈ చట్ట నిబంధనలు లేదా ఉత్తర్వులు/ఆదేశాల అనుసారంగా అడిగిన ఏదేని ప్రశ్నకు సమాధానం ఇవ్వడానికి నిరాకరించిన ఎవరైనా—ప్రతి నేరానికి గాను ఇరవై ఐదు వేల రూపాయల వరకు పొడిగించదగిన జరిమానాతో శిక్షించబడతారు.

మరియు, జరిమానా విధిస్తూ అసలు ఉత్తర్వు జారీ చేసిన తేదీ తర్వాత కూడా సదరు పత్రాలను సమర్పించకపోవడం లేదా నిరాకరించడం నిరంతరాయంగా కొనసాగితే, ఆ విధంగా కొనసాగిన ప్రతి రోజుకు వెయ్యి రూపాయల చొప్పున అదనపు జరిమానా విధించబడుతుంది.

సంబంధిత ప్రభుత్వ ముందస్తు మంజూరు

94. ఈ అధ్యాయం (Chapter) కింద సంబంధిత ప్రభుత్వ ఉద్యోగి ఎవరైనా ఒక నేరానికి పాల్పడినట్లు ఆరోపణలు వచ్చినప్పుడు—సదరు సంబంధిత ప్రభుత్వం యొక్క ముందస్తు అనుమతి (Sanction) లేకుండా, లేదా ఈ విషయమై ఆ ప్రభుత్వం ద్వారా అధికారం పొందిన అధికారి ఒకరు ఫిర్యాదు దాఖలు చేస్తే తప్ప—ఏ కోర్టు కూడా ఆ నేరాన్ని పరిగణనలోకి (Cognizance) తీసుకోకూడదు.

ప్రత్యామ్నాయ శిక్షలు

95. ఒక చర్య లేదా లోపం (ఏదైనా చేయకపోవడం) అనేది ఈ చట్టం కింద మరియు ఇతర కేంద్ర లేదా రాష్ట్ర చట్టం కింద కూడా శిక్షార్హమైన నేరంగా పరిగణించబడినప్పుడు—ప్రస్తుతం అమలులో ఉన్న ఇతర చట్టాలలో ఏమి ఉన్నప్పటికీ—సదరు నేరానికి పాల్పడినట్లు నిర్ధారించబడిన నేరస్థుడికి, ఏ చట్టంలో అయితే అత్యధిక స్థాయి/కఠినమైన శిక్ష నిర్దేశించబడిందో, ఆ చట్టం కింద మాత్రమే శిక్ష విధించబడుతుంది.

సులభంగా అర్థం చేసుకోవడానికి: ఒక తప్పుకు రెండు వేర్వేరు చట్టాల కింద శిక్షలు ఉన్నప్పుడు, ఆ రెండింటిలో ఏ చట్టం ప్రకారం ఎక్కువ (కఠినమైన) శిక్ష పడుతుందో, ఆ ఒక్క చట్టం ప్రకారమే నేరస్థుడిని శిక్షిస్తారు. ఒకే తప్పుకు రెండు చట్టాల కింద విడివిడిగా రెండు శిక్షలు వేయరు.

* Click here for English.

PwD Act 2016 - దివ్యాంగుల ప్రధాన కమిషనర్, రాష్ట్ర కమిషనర్ - ( సెక్షన్ 74-83 )

ప్రధాన కమిషనర్ మరియు కమిషనర్ల నియామకం

74. (1) కేంద్ర ప్రభుత్వం, నోటిఫికేషన్ ద్వారా, ఈ చట్టం యొక్క ప్రయోజనాల కొరకు దివ్యాంగుల (వికలాంగుల) కోసం ఒక చీఫ్ కమిషనర్‌ను (ఇకపై దీనిని "చీఫ్ కమిషనర్" అని పిలుస్తారు) నియమించవచ్చు.
    (2) చీఫ్ కమిషనర్‌కు సహాయం చేయడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం, నోటిఫికేషన్ ద్వారా ఇద్దరు కమిషనర్లను నియమించవచ్చు, వారిలో ఒక కమిషనర్ తప్పనిసరిగా దివ్యాంగుడై (వికలాంగుడై) ఉండాలి.
    

    (3) పునరావాసానికి (rehabilitation) సంబంధించిన విషయాలలో ప్రత్యేక జ్ఞానం లేదా ఆచరణాత్మక అనుభవం ఉంటే తప్ప, ఏ వ్యక్తి కూడా చీఫ్ కమిషనర్ లేదా కమిషనర్‌గా నియామకానికి అర్హుడు కాడు.

    (4) చీఫ్ కమిషనర్ మరియు కమిషనర్ల జీతభత్యాలు మరియు ఇతర సేవా నిబంధనలు (పెన్షన్, గ్రాట్యుటీ మరియు ఇతర పదవీ విరమణ ప్రయోజనాలతో సహా) కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన విధంగా ఉంటాయి.

    (5) చీఫ్ కమిషనర్ తన విధులను నిర్వహించడంలో సహాయపడటానికి అవసరమైన అధికారులు మరియు ఇతర ఉద్యోగుల స్వభావాన్ని మరియు వర్గాలను కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్ణయిస్తుంది, అలాగే తనకు తగినట్లుగా అనిపించే అధికారులు మరియు ఇతర ఉద్యోగులను చీఫ్ కమిషనర్‌కు సమకూరుస్తుంది.

    (6) చీఫ్ కమిషనర్‌కు సమకూర్చిన అధికారులు మరియు ఉద్యోగులు చీఫ్ కమిషనర్ యొక్క సాధారణ పర్యవేక్షణ మరియు నియంత్రణలో తమ విధులను నిర్వహించాలి.

    (7) అధికారులు మరియు ఉద్యోగుల జీతభత్యాలు మరియు ఇతర సేవా నిబంధనలు కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన విధంగా ఉంటాయి.

    (8) కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన విధంగా వివిధ రకాల వైకల్యాలకు (disabilities) సంబంధించిన నిపుణుల నుండి గరిష్టంగా పదకొండు మంది సభ్యులతో కూడిన ఒక సలహా కమిటీ చీఫ్ కమిషనర్‌కు సహాయం చేస్తుంది.

ప్రధాన కమిషనర్ యొక్క విధులు లేదా బాధ్యతలు 

 75. (1) చీఫ్ కమిషనర్ (ముఖ్య కమిషనర్)— 

(అ) ఈ చట్టానికి విరుద్ధంగా ఉన్న ఏదైనా చట్టం లేదా విధానం, కార్యక్రమం మరియు పద్ధతుల నిబంధనలను, స్వీయ ప్రేరణతో (suo motu) లేదా ఇతరత్రా గుర్తించి, అవసరమైన సవరణ చర్యలను సిఫార్సు చేయాలి;

(ఆ) ఏ విషయాలకైతే కేంద్ర ప్రభుత్వం తగిన ప్రభుత్వమో, ఆ విషయాలకు సంబంధించి దివ్యాంగుల (వికలాంగుల) హక్కుల హరణం మరియు వారికి అందుబాటులో ఉన్న రక్షణలపై స్వీయ ప్రేరణతో లేదా ఇతరత్రా విచారణ జరపాలి, మరియు నివారణ చర్యల కోసం సంబంధిత అధికారులతో ఆ విషయాన్ని చర్చించాలి;

(ఇ) దివ్యాంగుల హక్కుల రక్షణ కోసం ఈ చట్టం కింద లేదా ప్రస్తుతం అమలులో ఉన్న మరేదైనా ఇతర చట్టం కింద కల్పించబడిన రక్షణలను సమీక్షించాలి మరియు వాటిని సమర్థవంతంగా అమలు చేయడానికి చర్యలను సిఫార్సు చేయాలి;

(ఈ) దివ్యాంగులు తమ హక్కులను అనుభవించకుండా నిరోధించే అంశాలను సమీక్షించాలి మరియు తగిన నివారణ చర్యలను సిఫార్సు చేయాలి;

(ఉ) దివ్యాంగుల హక్కులపై ఉన్న ఒప్పందాలు మరియు ఇతర అంతర్జాతీయ పత్రాలను అధ్యయనం చేయాలి మరియు వాటిని సమర్థవంతంగా అమలు చేయడానికి సిఫార్సులు చేయాలి;

(ఊ) దివ్యాంగుల హక్కుల రంగంలో పరిశోధనలను చేపట్టాలి మరియు ప్రోత్సహించాలి; (ఎ) దివ్యాంగుల హక్కులు మరియు వారి రక్షణ కోసం అందుబాటులో ఉన్న రక్షణల గురించి అవగాహనను పెంపొందించాలి;

(ఏ) ఈ చట్టం యొక్క నిబంధనల అమలును మరియు దివ్యాంగుల కోసం ఉద్దేశించిన పథకాలు, కార్యక్రమాలను పర్యవేక్షించాలి;

(ఐ) దివ్యాంగుల ప్రయోజనం కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం విడుదల చేసిన నిధుల వినియోగాన్ని పర్యవేక్షించాలి; మరియు

(ఒ) కేంద్ర ప్రభుత్వం అప్పగించే ఇతర విధులను నిర్వహించాలి.

(2) చీఫ్ కమిషనర్ ఈ చట్టం కింద తన విధులను నిర్వహించేటప్పుడు, ఏ విషయమైనా సరే కమిషనర్లను సంప్రదించాలి.

ప్రధాన కమిషనర్ యొక్క సిఫార్సుపై సముచిత అధికారుల చర్య

76. సెక్షన్ 75 లోని క్లాజ్ (బి) కి అనుగుణంగా చీఫ్ కమిషనర్ ఏదైనా అథారిటీకి (అధికార సంస్థకు) సిఫార్సు చేసినప్పుడు, ఆ అథారిటీ దానిపై అవసరమైన చర్యలు తీసుకోవాలి. అలాగే ఆ సిఫార్సు అందిన తేదీ నుండి మూడు నెలల లోపు తీసుకున్న చర్యల గురించి చీఫ్ కమిషనర్‌కు తెలియజేయాలి:

అయితే, ఒకవేళ ఏ అథారిటీ అయినా ఆ సిఫార్సును అంగీకరించని యెడల, అలా అంగీకరించకపోవడానికి గల కారణాలను మూడు నెలల వ్యవధిలోగా చీఫ్ కమిషనర్‌కు తెలియజేయాలి మరియు బాధితుడికి (నష్టపోయిన వ్యక్తికి) కూడా ఆ విషయాన్ని తెలియజేయాలి.

ప్రధాన కమిషనర్ యొక్క అధికారాలు 

77. (1) చీఫ్ కమిషనర్ (ముఖ్య కమిషనర్) ఈ చట్టం కింద తన విధులను నిర్వర్తించేటప్పుడు, ఒక  దావాను (suit) విచారించేటప్పుడు సివిల్ ప్రొసీజర్ కోడ్, 1908 ప్రకారం ఒక సివిల్ కోర్టుకు ఉండే క్రింది అధికారాలనే కలిగి ఉంటారు, అవేవనగా:—

(ఎ) సాక్షులను పిలిపించడం (సమన్లు జారీ చేయడం) మరియు వారు విధిగా హాజరయ్యేలా చేయడం;
(బి) ఏవైనా పత్రాలను కనుగొనడం (discovery) మరియు వాటిని సమర్పించాల్సిందిగా కోరడం;
(సి) ఏదైనా కోర్టు లేదా కార్యాలయం నుండి ఏదైనా ప్రభుత్వ రికార్డును లేదా దాని నకలును (copy) మాతృకగా తెప్పించుకోవడం;
(డి) అఫిడవిట్లపై ఆధారాలను/సాక్ష్యాలను స్వీకరించడం; మరియు (ఇ) సాక్షులను లేదా పత్రాలను పరిశీలించడం కోసం కమిషన్లను జారీ చేయడం.

(2) చీఫ్ కమిషనర్ ఎదుట జరిగే ప్రతి విచారణ/కార్యక్రమం, ఇండియన్ పీనల్ కోడ్ (భారతీయ శిక్షా స్మృతి) లోని 193 మరియు 228 సెక్షన్ల పరిధిలో ఒక న్యాయపరమైన విచారణగా (judicial proceeding) పరిగణించబడుతుంది. అలాగే కోడ్ ఆఫ్ క్రిమినల్ ప్రొసీజర్, 1973 లోని సెక్షన్ 195 మరియు అధ్యాయం (Chapter) XXVI యొక్క ప్రయోజనాల కొరకు చీఫ్ కమిషనర్‌ను ఒక సివిల్ కోర్టుగా భావించడం జరుగుతుంది.

ప్రధాన కమిషనర్  సమర్పించే వార్షిక మరియు ప్రత్యేక నివేదికలు.

78. (1) చీఫ్ కమిషనర్ (ప్రధాన కమిషనర్) కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఒక వార్షిక నివేదికను (annual report) సమర్పించాలి. అంతేకాకుండా, వార్షిక నివేదిక సమర్పించే వరకు వేచి ఉండకూడనంత అత్యవసరమైనది లేదా ప్రాముఖ్యత కలిగినది అని తన అభిప్రాయంలో భావించే ఏ విషయానికైనా సంబంధించిన ప్రత్యేక నివేదికలను (special reports) ఆయన ఏ సమయంలోనైనా సమర్పించవచ్చు.

(2) కేంద్ర ప్రభుత్వం, చీఫ్ కమిషనర్ యొక్క వార్షిక మరియు ప్రత్యేక నివేదికలను పార్లమెంటులోని ప్రతి సభ (ఉభయ సభల) ముందు ఉంచాలి. ఆ నివేదికలతో పాటు, ఆయన చేసిన సిఫార్సులపై తీసుకున్న లేదా తీసుకోబోయే చర్యల వివరణాత్మక మెమోరాండంను (memorandum of action taken) మరియు ఒకవేళ ఏదైనా సిఫార్సులను అంగీకరించకపోతే అందుకు గల కారణాలను కూడా సమర్పించాలి.

(3) వార్షిక మరియు ప్రత్యేక నివేదికలను కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన (prescribed) ఫారమ్, విధానం మరియు వివరాలతో సిద్ధం చేయాలి.

రాష్ట్ర కమిషనర్ల నియామకం

79.(1) ఈ చట్టం యొక్క ప్రయోజనాల కోసం రాష్ట్ర ప్రభుత్వం, ఒక నోటిఫికేషన్ ద్వారా, వికలాంగుల కోసం ఒక రాష్ట్ర కమిషనర్‌ను (ఇకపై "రాష్ట్ర కమిషనర్" అని పిలవబడుతుంది) నియమించవచ్చు.

(2) పునరావాసానికి (rehabilitation) సంబంధించిన విషయాలలో ప్రత్యేక జ్ఞానం లేదా ఆచరణాత్మక అనుభవం ఉంటే తప్ప, ఏ వ్యక్తి కూడా రాష్ట్ర కమిషనర్‌గా నియమించబడటానికి అర్హుడు కాదు.

(3) రాష్ట్ర కమిషనర్‌కు చెల్లించాల్సిన జీతభత్యాలు మరియు ఇతర సేవా నిబంధనలు మరియు షరతులు (పెన్షన్, గ్రాట్యుటీ మరియు ఇతర పదవీ విరమణ ప్రయోజనాలతో సహా) రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన విధంగా ఉంటాయి.

(4) రాష్ట్ర కమిషనర్ తన విధులను నిర్వహించడంలో సహాయపడటానికి అవసరమైన అధికారులు మరియు ఇతర ఉద్యోగుల స్వభావాన్ని మరియు వర్గాలను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్ణయిస్తుంది, అలాగే రాష్ట్ర కమిషనర్‌కు తగినట్లుగా భావించే అధికారులు మరియు ఇతర ఉద్యోగులను అందిస్తుంది.

(5) రాష్ట్ర కమిషనర్‌కు అందించిన అధికారులు మరియు ఉద్యోగులు, రాష్ట్ర కమిషనర్ యొక్క సాధారణ పర్యవేక్షణ మరియు నియంత్రణలో తమ విధులను నిర్వర్తించాలి.

(6) అధికారులు మరియు ఉద్యోగుల జీతభత్యాలు మరియు ఇతర సేవా షరతులు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన విధంగా ఉంటాయి.

(7) రాష్ట్ర కమిషనర్‌కు సహాయం చేయడానికి, డిసేబిలిటీ (వైకల్య) రంగంలోని నిపుణుల నుండి ఐదుగురికి మించని సభ్యులతో కూడిన ఒక సలహా కమిటీ ఉంటుంది. ఈ కమిటీని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన పద్ధతిలో ఏర్పాటు చేస్తారు.

రాష్ట్ర కమిషనర్ యొక్క విధులు

80. రాష్ట్ర కమిషనర్ ఈ క్రింది విధులను నిర్వహించాలి—

(ఎ) ఈ చట్టానికి విరుద్ధంగా ఉన్న ఏదైనా చట్ట నిబంధనను, విధానాన్ని (policy), కార్యక్రమాన్ని లేదా ప్రక్రియలను స్వచ్ఛందంగా (suo motu) గానీ లేదా ఇతరత్రా గానీ గుర్తించి, వాటికి అవసరమైన సవరణ చర్యలను సిఫార్సు చేయడం;
(బి) రాష్ట్ర ప్రభుత్వం పరిధిలోకి వచ్చే అంశాలలో—దివ్యాంగుల హక్కుల ఉల్లంఘన లేదా వారికి అందుబాటులో ఉన్న రక్షణల (safeguards) వంచనపై స్వచ్ఛందంగా (suo motu) గానీ లేదా ఇతరత్రా గానీ విచారణ చేపట్టి, తగిన సవరణ చర్యల కోసం సంబంధిత అధికారులతో ఆయా విషయాలను చర్చించడం;
(సి) దివ్యాంగుల హక్కుల రక్షణ కోసం ఈ చట్టం ద్వారా లేదా ప్రస్తుతం అమలులో ఉన్న మరేదైనా ఇతర చట్టం ద్వారా కల్పించబడిన రక్షణలను సమీక్షించడం మరియు వాటి సమర్థవంతమైన అమలుకు అవసరమైన చర్యలను సిఫార్సు చేయడం;
(డి) దివ్యాంగులు తమ హక్కులను అనుభవించకుండా అడ్డుకునే లేదా ఆటంకపరిచే అంశాలను సమీక్షించడం మరియు తగిన నివారణ చర్యలను సిఫార్సు చేయడం;
(ఇ) దివ్యాంగుల హక్కుల రంగంలో పరిశోధనలను చేపట్టడం మరియు వాటిని ప్రోత్సహించడం;
(ఎఫ్) దివ్యాంగుల హక్కుల పట్ల మరియు వారి రక్షణ కోసం అందుబాటులో ఉన్న రక్షణ చర్యల పట్ల అవగాహనను పెంపొందించడం;
(జి) ఈ చట్టంలోని నిబంధనల అమలును, అలాగే దివ్యాంగుల కోసం ఉద్దేశించిన పథకాలు మరియు కార్యక్రమాల అమలును పర్యవేక్షించడం (Monitor);
(హెచ్) దివ్యాంగుల సంక్షేమం కోసం రాష్ట్ర ప్రభుత్వం విడుదల చేసిన నిధుల వినియోగాన్ని పర్యవేక్షించడం; మరియు
(ఐ) రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అప్పగించే ఇతర విధులను నిర్వహించడం.

రాష్ట్ర కమిషనర్ చేసిన సిఫార్సులపై సంబంధిత/తగిన అధికారులు తీసుకునే చర్యలు

81. సెక్షన్ 80 లోని క్లాజ్ (b) కు అనుగుణంగా రాష్ట్ర కమిషనర్ (State Commissioner) ఏదైనా ఒక అధికార సంస్థకు/అధికారికి సిఫార్సు చేసినప్పుడు, ఆ అధికార సంస్థ దానిపై అవసరమైన చర్యలు తీసుకోవాలి. ఆ సిఫార్సు అందిన తేదీ నుండి మూడు నెలల లోపు తీసుకున్న చర్యల గురించి రాష్ట్ర కమిషనర్‌కు తెలియజేయాలి:

అయితే, ఆ అధికార సంస్థ రాష్ట్ర కమిషనర్ చేసిన సిఫార్సును అంగీకరించని పక్షంలో, అలా అంగీకరించకపోవడానికి గల కారణాలను మూడు నెలల కాలపరిమితి లోపు వికలాంగుల రాష్ట్ర కమిషనర్‌కు (State Commissioner for Persons with Disabilities) తెలియజేయాలి, అలాగే దీనివల్ల నష్టపోయిన/బాధిత వ్యక్తికి (Aggrieved person) కూడా ఆ సమాచారాన్ని అందించాలి.

రాష్ట్ర కమిషనర్ యొక్క అధికారాలు

82. (1) ఈ చట్టం పరిధిలోని తన విధులను నిర్వర్తించే ఉద్దేశ్యంతో, ఒక దావాను (suit) విచారించేటప్పుడు 'సివిల్ ప్రొసీజర్ కోడ్, 1908' (Code of Civil Procedure, 1908) ప్రకారం ఒక సివిల్ కోర్టుకు ఉండే అధికారాలే రాష్ట్ర కమిషనర్‌కు కూడా క్రింది విషయాలలో ఉంటాయి, అవేమనగా:—

(ఎ) సాక్షులను పిలిపించడం (summoning) మరియు వారు విచారణకు హాజరయ్యేలా చేయడం;
(బి) ఏవైనా పత్రాలను (documents) కనుగొనడం మరియు వాటిని సమర్పించాల్సిందిగా ఆదేశించడం;
(సి) ఏదైనా కోర్టు లేదా కార్యాలయం నుండి ఏదైనా ప్రభుత్వ రికార్డును లేదా దాని నకలును (copy) తెప్పించుకోవడం;
(డి) అఫిడవిట్ల (affidavits) రూపంలో సాక్ష్యాలను స్వీకరించడం; మరియు
(ఇ) సాక్షులను లేదా పత్రాలను పరిశీలించడం కోసం కమిషన్లను జారీ చేయడం.

(2) రాష్ట్ర కమిషనర్ ముందు జరిగే ప్రతి విచారణ/కార్యక్రమం (proceeding), భారతీయ శిక్షా స్మృతి (Indian Penal Code) లోని 193 మరియు 228 సెక్షన్ల పరిధిలో ఒక 'న్యాయపరమైన విచారణ' (judicial proceeding) గా పరిగణించబడుతుంది. అలాగే, క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ కోడ్, 1973 (Code of Criminal Procedure, 1973) లోని సెక్షన్ 195 మరియు చాప్టర్ XXVI యొక్క ప్రయోజనాల కొరకు రాష్ట్ర కమిషనర్‌ను ఒక సివిల్ కోర్టుగా భావించవలసి ఉంటుంది.

రాష్ట్ర కమిషనర్ సమర్పించే వార్షిక మరియు ప్రత్యేక నివేదికలు

83. (1) రాష్ట్ర కమిషనర్ వార్షిక నివేదికను (annual report) రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి సమర్పించాలి. అలాగే, తన అభిప్రాయం ప్రకారం, వార్షిక నివేదిక సమర్పించేంత వరకు ఆలస్యం చేయకూడనంత అత్యవసరమైన లేదా ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఏదైనా అంశంపై ఏ సమయంలోనైనా ప్రత్యేక నివేదికలను (special reports) సమర్పించవచ్చు.

(2) వికలాంగుల కోసం నియమితులైన రాష్ట్ర కమిషనర్ యొక్క వార్షిక మరియు ప్రత్యేక నివేదికలను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం—రెండు సభలు (శాసనసభ మరియు శాసనమండలి) ఉన్నచోట రాష్ట్ర శాసనసభలోని ప్రతి సభ ముందు, లేదా ఒకే సభ ఉన్నచోట ఆ సభ ముందు—సమర్పించేలా చూడాలి. ఈ నివేదికలతో పాటు, రాష్ట్ర కమిషనర్ చేసిన సిఫార్సులపై తీసుకున్న లేదా తీసుకోబోయే చర్యల జ్ఞాపికను (memorandum of action taken), మరియు ఒకవేళ ఏవైనా సిఫార్సులను తిరస్కరిస్తే అందుకు గల కారణాలను కూడా జతపరచాలి.

(3) వార్షిక మరియు ప్రత్యేక నివేదికలను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన (prescribed) ఫార్మాట్, విధానం మరియు వివరాలతో సిద్ధం చేయాలి.

* Click here for English.

 షెడ్యూల్
[సెక్షన్ 2 లోని క్లాజ్ (zc) చూడండి] 
నిర్దిష్ట వైకల్యం (లేదా ప్రత్యేక వైకల్యం)

1. శారీరక వైకల్యం (Physical disability)

A. చలన వైకల్యం / లోకోమోటర్ వైకల్యం (Locomotor disability)

    కండరాల వ్యవస్థ లేదా నరాల వ్యవస్థ లేదా రెండింటి సమస్యల వల్ల ఒక వ్యక్తి స్వయంగా కదలడానికి మరియు వస్తువులను కదల్చడానికి అవసరమైన నిర్దిష్ట పనులను చేయలేకపోవడాన్ని చలన వైకల్యం అంటారు. దీని పరిధిలోకి వచ్చేవి:

(a) "కుష్టు వ్యాధి నయమైన వ్యక్తి" (Leprosy cured person): కుష్టు వ్యాధి నయమైనప్పటికీ, క్రింది సమస్యలతో బాధపడుతున్న వ్యక్తి:

    (i) చేతులు లేదా కాళ్ళలో స్పర్శ కోల్పోవడం, అలాగే కంటి చూపులో మరియు కనురెప్పలలో స్పర్శ కోల్పోవడం లేదా పక్షవాతం (paresis) కలిగి ఉండి, ఎలాంటి బాహ్య వైకల్యం లేకపోవడం;

  (ii) బాహ్య వైకల్యం మరియు పక్షవాతం ఉన్నప్పటికీ, సాధారణ ఆర్థిక కార్యకలాపాలలో పాల్గొనడానికి వీలుగా చేతులు మరియు కాళ్ళలో తగినంత కదలికను కలిగి ఉండటం;

    (iii) తీవ్రమైన శారీరక వైకల్యంతో పాటు, వృద్ధాప్యం కారణంగా ఎలాంటి సంపాదన గల వృత్తిని చేపట్టలేకపోవడం. "కుష్టు వ్యాధి నయమైన" అనే పదాన్ని దీనికి అనుగుణంగానే అర్థం చేసుకోవాలి;

(b) "సెరిబ్రల్ పాల్సీ" (Cerebral palsy): ఇది శరీర కదలికలు మరియు కండరాల సమన్వయాన్ని ప్రభావితం చేసే, కాలక్రమేణా పెరగని (non-progressive) ఒక నరాల సంబంధిత సమస్యల సమూహం. ఇది సాధారణంగా పుట్టకముందు, పుట్టే సమయంలో లేదా పుట్టిన వెంటనే మెదడులోని ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ నిర్దిష్ట ప్రాంతాలకు జరిగే నష్టం వల్ల సంభవిస్తుంది;

(c) "కురచదనం / మరుగుజ్జుతనం" (Dwarfism): ఒక వ్యక్తి వయసు పెరిగిన తర్వాత (వయోజనుడైన తర్వాత) అతని ఎత్తు 4 అడుగుల 10 అంగుళాలు (147 సెంటీమీటర్లు) లేదా అంతకంటే తక్కువగా ఉండేలా చేసే ఒక వైద్య లేదా జన్యుపరమైన పరిస్థితి;

(d) "మస్కులర్ డిస్ట్రోఫీ" (Muscular dystrophy): ఇది మానవ శరీరాన్ని కదిలించే కండరాలను బలహీనపరిచే వంశపారంపర్య జన్యు కండరాల వ్యాధుల సమూహం. మస్కులర్ డిస్ట్రోఫీ ఉన్న వ్యక్తుల జన్యువులలో తప్పుడు మరియు లోపించిన సమాచారం ఉంటుంది, ఇది ఆరోగ్యకరమైన కండరాలకు అవసరమైన ప్రోటీన్లను తయారు చేయకుండా వారిని నిరోధిస్తుంది. ఇది అస్థిపంజర కండరాల బలహీనత, కండరాల ప్రోటీన్లలో లోపాలు మరియు కండరాల కణాలు, కణజాలాల క్షీణత (మరణం) ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది;

(e) “యాసిడ్ దాడి బాధితుడు/బాధితురాలు” (acid attack victim) అనగా యాసిడ్ లేదా అలాంటి ఇతర తినివేసే (corrosive) పదార్థాన్ని చల్లడం, త్రాగించడం/ఇవ్వడం లేదా ఒలకబోయడం ద్వారా జరిగిన హింసాత్మక దాడి లేదా స్వయంకృతాపరాధం (self-infliction) లేదా ప్రమాదం కారణంగా బాహ్యంగా లేదా అంతర్గతంగా వికృతీకరణకు (disfigured) గురైన వ్యక్తి అని అర్థం.’ (దివ్యాంగుల హక్కుల చట్టం, 2016 (2016 లో 49) యొక్క సెక్షన్ 99 లోని సబ్-సెక్షన్ (1) ద్వారా 22-05-2026 వ తేదీన అమెండ్మెంట్ చేయబడింది).

B. దృష్టి లోపం (Visual impairment)

(a) "అంధత్వం" (Blindness): అందుబాటులో ఉన్న ఉత్తమ చికిత్స/కళ్లద్దాల సవరణ తర్వాత కూడా, ఒక వ్యక్తి క్రింది పరిస్థితులలో దేనినైనా కలిగి ఉండటాన్ని అంధత్వం అంటారు:

        (i) పూర్తిగా చూపు లేకపోవడం; లేదా

    (ii) ఉత్తమమైన చికిత్స/కళ్లద్దాల సవరణ తర్వాత కూడా, మెరుగైన కంటిలో దృష్టి తీక్షణత (visual acuity) 3/60 కంటే తక్కువ లేదా 10/200 (స్నెల్లెన్) కంటే తక్కువగా ఉండటం; లేదా

    (iii) దృష్టి క్షేత్రం (field of vision) యొక్క పరిమితి 10 డిగ్రీల కంటే తక్కువ కోణాన్ని కలిగి ఉండటం.

(b) "అల్ప దృష్టి" (Low-vision): ఒక వ్యక్తి క్రింది పరిస్థితులలో దేనినైనా కలిగి ఉండటాన్ని అల్ప దృష్టి అంటారు:

    (i) అందుబాటులో ఉన్న ఉత్తమ చికిత్స/కళ్లద్దాల సవరణ తర్వాత కూడా, మెరుగైన కంటిలో దృష్టి తీక్షణత 6/18 కి మించకుండా లేదా 20/60 కంటే తక్కువ నుండి 3/60 వరకు లేదా 10/200 (స్నెల్లెన్) వరకు ఉండటం; లేదా

    (ii) దృష్టి క్షేత్రం యొక్క పరిమితి 40 డిగ్రీల నుండి 10 డిగ్రీల లోపు కోణాన్ని కలిగి ఉండటం.

C. వినికిడి లోపం (Hearing impairment)

(a) "బధిరులు / చెవుడు" (Deaf): రెండు చెవులలో మాట్లాడే పౌనఃపున్యాలలో (speech frequencies) 70 DB (డెసిబెల్స్) వినికిడి లోపాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యక్తులు;

(b) "మంద బుద్ధిగా వినపడటం" (Hard of hearing): రెండు చెవులలో మాట్లాడే పౌనఃపున్యాలలో 60 DB నుండి 70 DB వరకు వినికిడి లోపాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యక్తులు.

D. "వాక్కు మరియు భాషా వైకల్యం" (Speech and language disability)

    లారింగెక్టమీ (స్వరపేటిక తొలగింపు) లేదా అఫేసియా (భాషను అర్థం చేసుకోలేకపోవడం/మాట్లాడలేకపోవడం) వంటి సేంద్రీయ (organic) లేదా నరాల సంబంధిత కారణాల వల్ల, మాట మరియు భాషలోని ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ భాగాలను ప్రభావితం చేసే శాశ్వత వైకల్యాన్ని వాక్కు మరియు భాషా వైకల్యం అంటారు.

2. మేధోపరమైన వైకల్యం (Intellectual disability)

    మేధోపరమైన పనితీరు (ఆలోచించడం/సమీక్షించడం, నేర్చుకోవడం, సమస్యలను పరిష్కరించడం) మరియు రోజువారీ సామాజిక, ఆచరణాత్మక నైపుణ్యాల పరిధిని కవర్ చేసే అనుకూల ప్రవర్తన (adaptive behaviour) రెండింటిలోనూ గణనీయమైన పరిమితులు ఉండటాన్ని మేధోపరమైన వైకల్యం అంటారు. దీని పరిధిలోకి వచ్చేవి:

(a) "నిర్దిష్ట అభ్యాస వైకల్యాలు" (Specific learning disabilities): ఇది మాట్లాడే లేదా వ్రాసే భాషను ప్రాసెస్ చేయడంలో లోపం ఉన్న వివిధ రకాల పరిస్థితుల సమూహం. ఇది అర్థం చేసుకోవడం, మాట్లాడటం, చదవడం, రాయడం, స్పెల్లింగ్ చెప్పడం లేదా గణిత గణనలు (లెక్కలు) చేయడంలో ఇబ్బందిగా వ్యక్తమవుతుంది. దీని పరిధిలోకి గ్రహణశక్తి వైకల్యాలు (perceptual disabilities), డిస్లెక్సియా (చదవడంలో ఇబ్బంది), డిస్గ్రాఫియా (రాయడంలో ఇబ్బంది), డిస్కాల్కులియా (లెక్కలు చేయడంలో ఇబ్బంది), డిస్ప్రాక్సియా (కదలికల సమన్వయ లోపం) మరియు డెవలప్‌మెంటల్ అఫేసియా (భాషా వికాస లోపం) వంటి పరిస్థితులు వస్తాయి;

(b) "ఆటిజం స్పెక్ట్రమ్ డిజార్డర్" (Autism spectrum disorder): ఇది సాధారణంగా జీవితంలోని మొదటి మూడు సంవత్సరాలలో కనిపించే ఒక నాడీ-అభివృద్ధి (neuro-developmental) పరిస్థితి. ఇది ఒక వ్యక్తి కమ్యూనికేట్ చేయడానికి (భావాలను పంచుకోవడానికి), బంధాలను అర్థం చేసుకోవడానికి మరియు ఇతరులతో సంబంధాలను ఏర్పరచుకోవడానికి గల సామర్థ్యాన్ని గణనీయంగా ప్రభావితం చేస్తుంది. ఇది తరచుగా అసాధారణమైన లేదా ఒకే రకమైన ఆచారాలు (రుతువులు) లేదా ప్రవర్తనలతో ముడిపడి ఉంటుంది.

3. మానసిక ప్రవర్తన (Mental behaviour)

    "మానసిక అనారోగ్యం" (Mental illness): అంటే ఆలోచన, మానసిక స్థితి (mood), గ్రహణశక్తి (perception), ఓరియంటేషన్ (సమయ స్థలాల స్పృహ) లేదా జ్ఞాపకశక్తిలో వచ్చే ఒక పెద్ద లోపం/రుగ్మత. ఇది వ్యక్తి యొక్క తీర్పు (judgment), ప్రవర్తన, వాస్తవికతను గుర్తించే సామర్థ్యం లేదా జీవితంలోని సాధారణ అవసరాలను తీర్చుకునే సామర్థ్యాన్ని తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తుంది. అయితే, దీని పరిధిలోకి "మందబుద్ధితనం" (retardation) రాదు; ఎందుకంటే మందబుద్ధితనం అనేది ఒక వ్యక్తి యొక్క మనస్సు పూర్తిగా ఎదగకపోవడం లేదా నిలిచిపోవడం వల్ల వచ్చే పరిస్థితి, ఇది ముఖ్యంగా సగటు కంటే తక్కువ తెలివితేటలను కలిగి ఉండటం ద్వారా గుర్తించబడుతుంది.

4. వైకల్యం కలగడానికి గల కారణాలు  (Disability caused due to)

(a) దీర్ఘకాలిక నరాల సంబంధిత సమస్యలు (Chronic neurological conditions), ఉదాహరణకు

(i) "మల్టిపుల్ స్క్లెరోసిస్" (Multiple sclerosis): ఇది మెదడు మరియు వెన్నుపాము యొక్క నరాల కణాల ఆక్సాన్ల (axons) చుట్టూ ఉండే మైలిన్ తొడుగులు (myelin sheaths) దెబ్బతినేలా చేసే ఒక వాపు/ఇన్‌ఫ్లమేటరీ నరాల వ్యాధి. దీనివల్ల మైలిన్ తొడుగులు నశిస్తాయి (demyelination). ఇది మెదడు మరియు వెన్నుపాములోని నరాల కణాలు ఒకదానితో ఒకటి సమాచారాన్ని మార్పిడి చేసుకునే (కమ్యూనికేట్ చేసే) సామర్థ్యాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది;

(ii) "పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి" (Parkinson's disease): ఇది నరాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఒక తీవ్రతరమయ్యే (progressive) వ్యాధి. ఇది వణుకు, కండరాల బిగుతు మరియు నెమ్మదైన, ఖచ్చితత్వం లేని కదలికల ద్వారా గుర్తించబడుతుంది. ఇది ప్రధానంగా మెదడులోని 'బాసల్ గాంగ్లియా' క్షీణత మరియు 'డోపమైన్' అనే న్యూరోట్రాన్స్మిటర్ లోపంతో ముడిపడి ఉండి, మధ్య వయస్కులు మరియు వృద్ధులను ప్రభావితం చేస్తుంది.

(b) రక్త రుగ్మతలు / రక్త సంబంధిత సమస్యలు (Blood disorder)

(i) "హీమోఫీలియా" (Haemophilia): ఇది ఒక వంశపారంపర్య వ్యాధి. ఇది సాధారణంగా మగవారిని మాత్రమే ప్రభావితం చేస్తుంది, కానీ స్త్రీల ద్వారా వారి మగ పిల్లలకు సంక్రమిస్తుంది. ఇది రక్తం గడ్డకట్టే సాధారణ సామర్థ్యం కోల్పోవడం లేదా క్షీణించడం ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది, దీనివల్ల చిన్న గాయం అయినా ప్రాణాంతక రక్తస్రావానికి దారితీయవచ్చు;

(ii) "థలసేమియా" (Thalassemia): ఇది హిమోగ్లోబిన్ పరిమాణం తగ్గడం లేదా పూర్తిగా లేకపోవడం ద్వారా వర్గీకరించబడే వంశపారంపర్య రుగ్మతల సమూహం;

(iii) "సికిల్ సెల్ వ్యాధి" (Sickle cell disease): ఇది ఒక హీమోలిటిక్ (రక్తకణాల నాశనానికి సంబంధించిన) రుగ్మత. ఇది దీర్ఘకాలిక రక్తహీనత, తీవ్రమైన నొప్పులు మరియు కణజాలం, అవయవాల దెబ్బతినడం వల్ల కలిగే వివిధ రకాల ఆరోగ్య సమస్యల ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది. ఇక్కడ "హీమోలిటిక్" అంటే ఎర్ర రక్తకణాల కణ త్వచం (cell membrane) నాశనమవడం, దీని ఫలితంగా హిమోగ్లోబిన్ విడుదలవుతుంది.

5. బహుళ వైకల్యాలు (Multiple Disabilities)

పైన పేర్కొన్న వైకల్యాలలో ఒకటి కంటే ఎక్కువ వైకల్యాలు కలిగి ఉండటాన్ని బహుళ వైకల్యాలు అంటారు. ఇందులో "అంధ-బధిరత్వం" (deaf blindness) కూడా కలిసి ఉంటుంది. అంధ-బధిరత్వం అనగా ఒకే వ్యక్తిలో వినికిడి మరియు దృష్టి లోపాలు రెండూ కలిసి ఉండటం. దీనివల్ల తీవ్రమైన సమాచార మార్పిడి (communication), ఎదుగుదల మరియు విద్యా సంబంధిత సమస్యలు తలెత్తుతాయి.

6. కేంద్ర ప్రభుత్వం ద్వారా నోటిఫై చేయబడే (ప్రకటించబడే) ఇతర కేటగిరీలు ఏదైనా.

* Click here for English.

PwD Act 2016 - ఇతరములు - ( సెక్షన్ 96 - 102 )

ఇతర చట్టాల వర్తింపు నిషేధించబడలేదు

96. ఈ చట్టంలోని నిబంధనలు, అప్పటికప్పుడు అమలులో ఉన్న ఏ ఇతర చట్ట నిబంధనలకైనా అదనపు నిబంధనలుగానే ఉంటాయి తప్ప, వాటి ప్రాధాన్యతను తగ్గించేవిగా ఉండవు.

సద్భావనతో (మంచి ఉద్దేశ్యంతో) చేసిన చర్యలకు రక్షణ

97. ఈ చట్టం లేదా దీని కింద చేయబడిన నిబంధనల ప్రకారం సద్భావనతో (మంచి ఉద్దేశ్యంతో) చేసిన లేదా చేయాలని భావించిన ఏ పనికైనా తగిన ప్రభుత్వంపై లేదా తగిన ప్రభుత్వానికి చెందిన ఏ అధికారిపై అయినా, లేదా చీఫ్ కమిషనర్ లేదా స్టేట్ కమిషనర్ యొక్క ఏ అధికారి లేదా ఉద్యోగిపై అయినా ఎటువంటి దావా (suit), ప్రాసిక్యూషన్ లేదా ఇతర చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకోరాదు.

సమస్యల నివారణాధికారం

98. (1) ఈ చట్టంలోని నిబంధనలను అమలు చేయడంలో ఏదైనా ఇబ్బంది తలెత్తితే, కేంద్ర ప్రభుత్వం అధికారిక గెజెట్ (Official Gazette)లో ఉత్తర్వును ప్రచురించడం ద్వారా, ఈ చట్ట నిబంధనలకు విరుద్ధంగా లేని విధంగా, సదరు ఇబ్బందిని తొలగించడానికి అవసరమని లేదా తగినదని భావించే నిబంధనలను చేయవచ్చు లేదా ఆదేశాలను ఇవ్వవచ్చు:

అయితే: ఈ చట్టం అమలులోకి వచ్చిన తేదీ నుండి రెండు సంవత్సరాల కాలపరిమితి ముగిసిన తర్వాత ఈ సెక్షన్ కింద అటువంటి ఉత్తర్వులేవీ జారీ చేయబడవు.

(2) ఈ సెక్షన్ కింద జారీ చేసిన ప్రతి ఉత్తర్వును, అది జారీ చేసిన తర్వాత వీలైనంత త్వరగా, పార్లమెంటులోని ప్రతి సభ (లోక్‌సభ మరియు రాజ్యసభ) ఎదుట ప్రవేశపెట్టాలి.

షెడ్యూల్‌ను సవరించే అధికారం

99. (1) సంబంధిత ప్రభుత్వం చేసిన సిఫార్సులపై లేదా ఇతరత్రా, కేంద్ర ప్రభుత్వం అలా చేయడం అవసరమని లేదా సమంజసమని భావించి సంతృప్తి చెందితే, అది నోటిఫికేషన్ (ప్రకటన) ద్వారా షెడ్యూల్‌ను సవరించవచ్చు. అటువంటి నోటిఫికేషన్ జారీ చేయబడినప్పుడు, షెడ్యూల్ తదనుగుణంగా సవరించబడినట్లుగా పరిగణించబడుతుంది.

(2) అటువంటి ప్రతి నోటిఫికేషన్‌ను, అది జారీ చేయబడిన తర్వాత సాధ్యమైనంత త్వరగా, పార్లమెంటులోని ప్రతి సభ (లోక్‌సభ మరియు రాజ్యసభ) ఎదుట ఉంచాలి.

నిబంధనలు చేయడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వానికి గల అధికారం

100. (1) కేంద్ర ప్రభుత్వం, ముందస్తు ప్రచురణ (previous publication) నిబంధనకు లోబడి, నోటిఫికేషన్ ద్వారా, ఈ చట్టంలోని నిబంధనలను అమలు చేయడం కోసం నియమ నిబంధనలను రూపొందించవచ్చు.

(2) ప్రత్యేకించి, మరియు పైన పేర్కొన్న సాధారణ అధికారానికి ఎటువంటి భంగం కలగకుండా, అటువంటి నిబంధనలు క్రింది అన్ని లేదా ఏవైనా విషయాల కొరకు ఉద్దేశించబడవచ్చు, అవేవనగా:—

(a) సెక్షన్ 6 లోని సబ్-సెక్షన్ (2) ప్రకారం 'దివ్యాంగత్వ పరిశోధనా కమిటీ' (Committee for Research on Disability) ని ఏర్పాటు చేసే విధానం;
(b) సెక్షన్ 21 లోని సబ్-సెక్షన్ (1) ప్రకారం 'సమాన అవకాశాల విధానాన్ని' (Equal Opportunity Policy) తెలియజేసే విధానం;
(c) సెక్షన్ 22 లోని సబ్-సెక్షన్ (1) ప్రకారం ప్రతి సంస్థ/కార్యాలయం రికార్డులను నిర్వహించాల్సిన ఫారమ్ మరియు విధానం;
(d) సెక్షన్ 23 లోని సబ్-సెక్షన్ (3) ప్రకారం గ్రీవెన్స్ రిడ్రెస్సల్ ఆఫీసర్ (ఫిర్యాదుల పరిష్కార అధికారి) ఫిర్యాదుల రిజిస్టర్‌ను నిర్వహించాల్సిన విధానం;
(e) సెక్షన్ 36 ప్రకారం సంస్థలు/కార్యాలయాలు ప్రత్యేక ఉపాధి కార్యాలయానికి (Special Employment Exchange) సమాచారాన్ని మరియు రిటర్నులను సమర్పించే విధానం;
(f) సెక్షన్ 38 లోని సబ్-సెక్షన్ (2) ప్రకారం 'అసెస్మెంట్ బోర్డు' (Assessment Board) యొక్క కూర్పు మరియు సబ్-సెక్షన్ (3) ప్రకారం ఆ బోర్డు అంచనా (assessment) వేయవలసిన విధానం;
(g) సెక్షన్ 40 ప్రకారం దివ్యాంగుల కోసం అందుబాటు ప్రమాణాలను (Standards of Accessibility) నిర్దేశించే నిబంధనలు;
(h) సెక్షన్ 58 లోని సబ్-సెక్షన్ (1) ప్రకారం దివ్యాంగత్వ ధృవీకరణ పత్రం (Certificate of Disability) జారీ కోసం దరఖాస్తు చేసుకునే విధానం మరియు సబ్-సెక్షన్ (2) ప్రకారం ధృవీకరణ పత్రం యొక్క ఫారమ్;
(i) సెక్షన్ 61 లోని సబ్-సెక్షన్ (6) ప్రకారం 'సెంట్రల్ అడ్వైజరీ బోర్డు' (కేంద్ర సలహా మండలి) కి నామినేట్ చేయబడిన సభ్యులకు చెల్లించాల్సిన అలవెన్సులు;
(j) సెక్షన్ 64 ప్రకారం సెంట్రల్ అడ్వైజరీ బోర్డు సమావేశాలలో వ్యవహారాల నిర్వహణకు సంబంధించిన నిబంధనలు;
(k) సెక్షన్ 74 లోని సబ్-సెక్షన్ (4) ప్రకారం చీఫ్ కమిషనర్ మరియు కమిషనర్ల జీతాలు, అలవెన్సులు మరియు ఇతర సేవా నిబంధనలు;
(l) సెక్షన్ 74 లోని సబ్-సెక్షన్ (7) ప్రకారం చీఫ్ కమిషనర్ యొక్క అధికారులు మరియు సిబ్బంది జీతాలు, అలవెన్సులు మరియు సేవా నిబంధనలు;
(m) సెక్షన్ 74 లోని సబ్-సెక్షన్ (8) ప్రకారం సలహా కమిటీలో నిపుణుల కూర్పు మరియు వారిని నియమించే విధానం;
(n) సెక్షన్ 78 లోని సబ్-సెక్షన్ (3) ప్రకారం చీఫ్ కమిషనర్ తయారు చేసి సమర్పించాల్సిన వార్షిక నివేదిక యొక్క ఫారమ్, విధానం మరియు విషయాలు;
(o) సెక్షన్ 86 లోని సబ్-సెక్షన్ (2) ప్రకారం నిధి (Fund) ని ఉపయోగించే విధానం, పద్ధతి మరియు నిర్వహణ; మరియు
(p) సెక్షన్ 87 లోని సబ్-సెక్షన్ (1) ప్రకారం నిధి యొక్క ఖాతాలను సిద్ధం చేసే ఫారమ్.

(3) ఈ చట్టం కింద రూపొందించబడిన ప్రతి నిబంధనను, అది రూపొందించబడిన తర్వాత వీలైనంత త్వరగా, పార్లమెంటు సమావేశాలలో ఉన్నప్పుడు, మొత్తం ముప్పై రోజుల కాలపరిమితి వరకు ప్రతి సభ ముందు ఉంచాలి. ఈ కాలపరిమితి ఒకే సెషన్‌లో లేదా రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వరుస సెషన్‌లలో పూర్తి కావచ్చు. పైన పేర్కొన్న సెషన్ లేదా వరుస సెషన్‌ల ముగింపుకు వెంటనే తదుపరి వచ్చే సెషన్ ముగిసేలోపు, ఆ నిబంధనలో ఏదైనా మార్పు చేయడానికి ఉభయ సభలు అంగీకరిస్తే లేదా ఆ నిబంధనను రూపొందించకూడదని ఉభయ సభలు అంగీకరిస్తే, ఆ తర్వాత సదరు నిబంధన కేవలం అటువంటి సవరించిన రూపంలోనే అమలులోకి వస్తుంది లేదా పూర్తిగా రద్దవుతుంది. అయితే, అటువంటి సవరణ లేదా రద్దు వల్ల ఆ నిబంధన కింద అంతకుముందు చేసిన ఏ పనైనా చట్టబద్ధమైనదే అవుతుంది (దానికి ఎటువంటి భంగం కలగదు).

రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి నిబంధనలు (రూల్స్) చేసే అధికారం

101. (1) రాష్ట్ర ప్రభుత్వం, ముందస్తు ప్రచురణ (previous publication) నిబంధనకు లోబడి, నోటిఫికేషన్ ద్వారా, ఈ చట్టం అమలులోకి వచ్చిన తేదీ నుండి ఆరు నెలల లోపు ఈ చట్టంలోని నిబంధనలను అమలు చేయడానికి నిబంధనలను (rules) రూపొందించవచ్చు.

(2) ప్రత్యేకించి, మరియు పైన పేర్కొన్న అధికారాల సాధారణతకు భంగం కలగకుండా, అటువంటి నిబంధనలు క్రింది అన్ని లేదా ఏవైనా విషయాల కొరకు ఉద్దేశించబడవచ్చు, అవేవనగా:—

(a) సెక్షన్ 5 లోని సబ్-సెక్షన్ (2) ప్రకారం 'దివ్యాంగులపై పరిశోధన కమిటీ'ని (Committee for Research on Disability) ఏర్పాటు చేసే విధానం;
(b) సెక్షన్ 14 లోని సబ్-సెక్షన్ (1) ప్రకారం పరిమిత సంరక్షకుడి (limited guardian) మద్దతును అందించే విధానం;
(c) సెక్షన్ 51 లోని సబ్-సెక్షన్ (1) ప్రకారం రిజిస్ట్రేషన్ సర్టిఫికేట్ కొరకు దరఖాస్తు చేసుకునే ఫారమ్ మరియు విధానం;
(d) సెక్షన్ 51 లోని సబ్-సెక్షన్ (3) ప్రకారం రిజిస్ట్రేషన్ సర్టిఫికేట్ మంజూరు చేయడానికి సంస్థలు కల్పించాల్సిన వసతులు మరియు పాటించాల్సిన ప్రమాణాలు;
(e) సెక్షన్ 51 లోని సబ్-సెక్షన్ (4) ప్రకారం రిజిస్ట్రేషన్ సర్టిఫికేట్ యొక్క చెల్లుబాటు కాలం, దాని ఫారమ్ మరియు దానికి జతచేయబడిన షరతులు;
(f) సెక్షన్ 51 లోని సబ్-సెక్షన్ (7) ప్రకారం రిజిస్ట్రేషన్ సర్టిఫికేట్ కొరకు వచ్చిన దరఖాస్తును పరిష్కరించే కాలపరిమితి;
(g) సెక్షన్ 53 లోని సబ్-సెక్షన్ (1) ప్రకారం అప్పీల్ చేసుకోవాల్సిన కాలపరిమితి;
(h) సెక్షన్ 59 లోని సబ్-సెక్షన్ (1) ప్రకారం ధృవీకరణ అధికారి (certifying authority) ఉత్తర్వుపై అప్పీల్ చేసుకునే సమయం మరియు విధానం, మరియు సబ్-సెక్షన్ (2) ప్రకారం అటువంటి అప్పీల్‌ను పరిష్కరించే విధానం;
(i) సెక్షన్ 67 లోని సబ్-సెక్షన్ (6) ప్రకారం 'రాష్ట్ర సలహా మండలి' (State Advisory Board) నామినేటెడ్ సభ్యులకు చెల్లించాల్సిన అలవెన్సులు;
(j) సెక్షన్ 70 ప్రకారం రాష్ట్ర సలహా మండలి సమావేశాలలో వ్యాపార నిర్వహణకు సంబంధించిన నిబంధనల విధానం;
(k) సెక్షన్ 72 ప్రకారం జిల్లా స్థాయి కమిటీ (District Level Committee) యొక్క కూర్పు మరియు విధులు;
(l) సెక్షన్ 79 లోని సబ్-సెక్షన్ (3) ప్రకారం రాష్ట్ర కమిషనర్ (State Commissioner) యొక్క జీతాలు, అలవెన్సులు మరియు ఇతర సేవా నిబంధనలు;
(m) సెక్షన్ 79 లోని సబ్-సెక్షన్ (3) ప్రకారం రాష్ట్ర కమిషనర్ యొక్క అధికారులు మరియు సిబ్బంది యొక్క జీతాలు, అలవెన్సులు మరియు సేవా నిబంధనలు;
(n) సెక్షన్ 79 లోని సబ్-సెక్షన్ (7) ప్రకారం సలహా కమిటీలో నిపుణుల కూర్పు మరియు నియామక విధానం;
(o) సెక్షన్ 83 లోని సబ్-సెక్షన్ (3) ప్రకారం రాష్ట్ర కమిషనర్ తయారు చేసి సమర్పించాల్సిన వార్షిక మరియు ప్రత్యేక నివేదికల ఫారమ్, విధానం మరియు విషయాలు;
(p) సెక్షన్ 85 లోని సబ్-సెక్షన్ (2) ప్రకారం స్పెషల్ పబ్లిక్ ప్రాసిక్యూటర్ (Special Public Prosecutor) కు చెల్లించాల్సిన ఫీజు లేదా రెమ్యునరేషన్;
(q) సెక్షన్ 88 లోని సబ్-సెక్షన్ (1) ప్రకారం దివ్యాంగుల కొరకు 'రాష్ట్ర నిధి'ని (State Fund) ఏర్పాటు చేసే విధానం, మరియు సబ్-సెక్షన్ (2) ప్రకారం ఆ రాష్ట్ర నిధి యొక్క వినియోగం మరియు నిర్వహణ విధానం;
(r) సెక్షన్ 88 లోని సబ్-సెక్షన్ (3) ప్రకారం దివ్యాంగుల రాష్ట్ర నిధి యొక్క ఖాతాలను (accounts) సిద్ధం చేసే ఫారమ్.

(3) ఈ చట్టం పరిధిలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం రూపొందించిన ప్రతి నిబంధనను, అది రూపొందించబడిన తర్వాత వీలైనంత త్వరగా, రెండు సభలు ఉన్న రాష్ట్ర శాసనసభ అయితే రెండు సభల ముందు, లేదా ఒకే సభ ఉన్న రాష్ట్ర శాసనసభ అయితే ఆ సభ ముందు ఉంచాలి (ప్రవేశపెట్టాలి).

రద్దు మరియు మినహాయింపులు

102. (1) వికలాంగుల (సమాన అవకాశాలు, హక్కుల రక్షణ మరియు పూర్తి భాగస్వామ్యం) చట్టం, 1995 దీని ద్వారా రద్దు చేయబడింది.

(2) సదరు చట్టం రద్దు చేయబడినప్పటికీ, ఆ చట్టం ప్రకారం చేయబడిన ఏదైనా పని లేదా తీసుకోబడిన ఏదైనా చర్య, ఈ చట్టంలోని సంబంధిత నిబంధనల ప్రకారం చేయబడినట్లుగా లేదా తీసుకోబడినట్లుగా భావించబడుతుంది.

* Click here for English.